Phản Công

Nhân viên DIỄN ĐÀN

Tốc độ triển khai và chi phí hợp lý là hai trụ cột then chốt trong chiến lược về phương tiện bay không người lái (UAV) của Hoa Kỳ và các Đồng minh, Đối tác tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Hoa Kỳ đã tăng cường chiến lược này khi Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Liên ngành Hỗn hợp (JIATF) 401 vào tháng 8 năm 2025 nhằm nhanh chóng mua sắm và tích hợp các hệ thống phòng thủ để đối phó với các UAV cỡ nhỏ. Năng lực chống phương tiện bay không người lái (C-UAS) này hướng đến các UAV có trọng lượng dưới 590 kilôgam.

Trung tá Lục quân Hoa Kỳ Paul Lushenko, chiến lược gia trưởng của lực lượng đặc nhiệm, phát biểu trong chương trình podcast War Room của Trường Cao đẳng Lục quân Hoa Kỳ vào tháng 12 năm 2025: “Thước đo hiệu quả chủ yếu của chúng tôi … là bảo đảm nhanh chóng đưa các năng lực tiên tiến và đổi mới nhất đến tay các lực lượng tác chiến để nâng cao sức mạnh chiến đấu”.

Bốn tháng sau thông báo của ông Hegseth, Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ (USCENTCOM) đã thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Scorpion Strike nhằm triển khai các hệ thống tự động hiệu quả và tiết kiệm chi phí. Phi đội đầu tiên sử dụng các hệ thống tấn công tác chiến không người lái chi phí thấp (LUCAS) được triển khai tại Trung Đông. Hệ thống LUCAS được phát triển dựa trên việc thiết kế ngược công nghệ Shahed-136 của Iran — loại máy bay không người lái mà Tehran đã sử dụng để tấn công Israel và Nga đã sử dụng trong cuộc chiến với Ukraine. “Việc nhanh chóng trang bị cho các lực lượng tác chiến tinh nhuệ của chúng tôi những năng lực máy bay không người lái tiên tiến thể hiện sức mạnh và khả năng đổi mới của quân đội Hoa Kỳ, qua đó răn đe các thế lực gây bất ổn”, Đô đốc Hải quân Hoa Kỳ Brad Cooper, Tư lệnh USCENTCOM cho biết.

LUCAS có thể được phóng từ máy phóng kiểu máy bắn đá, bệ phóng tên lửa, phương tiện cơ giới hoặc từ mặt đất. UAV này dài khoảng 3 mét, có sải cánh 2,5 mét và thiết kế cánh tam giác cho phép nó bay lượn trong thời gian dài trên phạm vi hoạt động xa. Hoa Kỳ đã lần đầu tiên triển khai LUCAS trong thực chiến ở giai đoạn đầu của Chiến dịch Epic Fury nhằm vào Iran, bắt đầu vào tháng 2 năm 2026. 

Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ cho biết vào cuối năm 2025 rằng họ muốn triển khai hơn 300.000 máy bay không người lái tấn công cỡ nhỏ. Sáng kiến trị giá 26 nghìn tỷ đồng (1 tỷ đô la Mỹ), mang tên Ưu thế Máy bay Không người lái (Drone Dominance), đặt mục tiêu trang bị hàng chục nghìn phương tiện bay tự động cho các quân nhân trong năm 2026 và nâng lên hàng trăm nghìn chiếc vào năm 2027.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Lục quân Úc vào tháng 8 năm 2024, UAV thể hiện sự hội tụ của các xu hướng trong công nghệ quân sự — sự phát triển của vũ khí chính xác và công nghệ robot, cho phép các máy bay không người lái điều khiển từ xa mang theo tải trọng sát thương mà không gây rủi ro cho phi công. UAV đã làm thay đổi cách thức tiến hành các chiến dịch quân sự, mang lại những lợi thế chiến thuật và nâng cao hiệu quả tác chiến. Chúng có thể được sử dụng cho các nhiệm vụ giám sát, trinh sát và tấn công chính xác.

“Nếu việc các lực lượng lục quân triển khai các hệ thống máy bay không người lái (UAS) là quan trọng, thì hệ quả tất yếu là các năng lực C-UAS hiệu quả, nhiều tầng và có hiệu suất cao không phải là một điều xa xỉ hay một khái niệm chỉ để nghiên cứu cho lực lượng tương lai. Đó là yêu cầu cơ bản để một lực lượng lục quân có đủ năng lực tác chiến trên chiến trường hiện đại”, nghiên cứu năm 2024 mang tên “Bảo vệ Lực lượng trước các Hệ thống Máy bay Không người lái” do tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại London là Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia về Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh công bố cho biết. “Nếu không có năng lực C-UAS, một lực lượng sẽ bị phát hiện trước, bị tấn công với độ chính xác cao hơn và cuối cùng sẽ bị đánh bại bởi một đối phương triển khai thành công các năng lực UAS và C-UAS trên quy mô lớn”.

Để chống UAV, cần có hệ thống phòng thủ nhiều lớp, bao gồm radar, cảm biến tần số vô tuyến, camera, thiết bị phát hiện âm thanh, laser và có thể cả lưới để bắt máy bay không người lái, nhằm bảo vệ các khu vực, cơ sở hạ tầng và nhân sự trọng yếu. Các công cụ phi động năng, còn được gọi là biện pháp tiêu diệt mềm (soft-kill), bao gồm gây nhiễu, đánh lừa tín hiệu và chiếm quyền điều khiển tín hiệu nhằm làm gián đoạn hệ thống dẫn đường và vô hiệu hóa UAV. Các công cụ động năng, hay còn gọi là biện pháp tiêu diệt cứng (hard-kill), bao gồm các hệ thống pháo, tên lửa đánh chặn và vũ khí năng lượng định hướng như laser hoặc vi sóng công suất cao để tiêu diệt UAV.

Bà Oleksandra Molloy, giảng viên cao cấp về hàng không tại Đại học New South Wales ở Sydney, Úc, nói với DIỄN ĐÀN: “Mối đe dọa từ máy bay không người lái nguy hiểm nhất là loại mà bạn không phát hiện được. Câu hỏi hiện nay không còn chỉ là các quốc gia Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nên mua hệ thống chống máy bay không người lái nào, mà là họ có thể nhanh chóng thiết lập các mối quan hệ hợp tác thương mại và quân sự đến mức nào để theo kịp mối đe dọa đang thay đổi một cách nhanh chóng và hiệu quả”.

Bài học từ Ukraine

Công nghệ máy bay không người lái đã làm thay đổi sâu sắc phương thức tác chiến kể từ khi cuộc chiến Nga-Ukraine bắt đầu vào tháng 2 năm 2022. Chiến thuật của cả hai nước đều bao gồm việc sử dụng rộng rãi các UAS cỡ nhỏ và các vũ khí C-UAS. Tổ chức nghiên cứu Hudson Institute có trụ sở tại Hoa Kỳ nhận định vào tháng 11 năm 2025: “Đây là một bước ngoặt cả về chiến thuật lẫn công nghệ. Đặc điểm nổi bật nhất của cuộc chiến là việc triển khai trên quy mô lớn các công nghệ giá rẻ, có thể thay thế và được kết nối thành mạng lưới — đặc biệt là máy bay không người lái, đạn tuần kích và các hệ thống tác chiến điện từ quy mô nhỏ”.

Sản xuất hàng loạt là yếu tố sống còn. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết vào tháng 9 năm 2025 rằng hơn 1 triệu máy bay không người lái đã được bàn giao cho các đơn vị quân đội trong tám tháng đầu năm và dự kiến sẽ có thêm hàng triệu chiếc nữa được chuyển giao vào đầu năm 2026.

Theo tạp chí Defense One của Hoa Kỳ, Ukraine cũng đã thay đổi quy trình mua sắm, cho phép các chỉ huy ở tuyến đầu mua trực tiếp máy bay không người lái từ các nhà sản xuất, trong một số trường hợp chỉ mất năm ngày.

Ông Emil Michael, Thứ trưởng Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ phụ trách Nghiên cứu và Phát triển, phát biểu tại một diễn đàn ở Washington, D.C., vào tháng 8 năm 2025 rằng cách tiếp cận của Hoa Kỳ tương tự như những gì Ukraine đã thực hiện. “Họ thúc đẩy đổi mới sáng tạo xuống đến cấp đơn vị rất nhỏ. Họ cho các đơn vị cạnh tranh với nhau xem loại máy bay không người lái nào hoạt động hiệu quả hơn. Sau đó, họ cấp thêm kinh phí cho những loại hoạt động tốt hơn. Đó là mô hình của họ. Còn mô hình của chúng tôi sẽ là: Đưa hoạt động này xuống cấp đơn vị, giảm bớt các rào cản và cung cấp các bãi huấn luyện quy mô lớn”.

Máy bay không người lái tấn công đã làm thay đổi hoàn toàn bài toán kinh tế của chiến tranh. Vào tháng 6 năm 2025, Ukraine cho biết nước này đã sử dụng hơn 100 máy bay không người lái điều khiển từ xa để tấn công 5 căn cứ không quân của Nga, đánh trúng 41 máy bay, trong đó có các máy bay ném bom chiến lược, gây thiệt hại ước tính khoảng 182 nghìn tỷ đồng (7 tỷ đô la Mỹ). Kyiv cũng đã triển khai thành công máy bay không người lái hải quân — các phương tiện mặt nước và dưới nước được trang bị tên lửa chống hạm. Máy bay không người lái hải quân của Ukraine lần đầu tiên được sử dụng vào tháng 10 năm 2022, khi 9 máy bay không người lái tấn công hạm đội Biển Đen của Nga tại thành phố cảng Sevastopol ở Crimea. Viện Hudson cho biết, ngay cả khi không có một hạm đội hải quân thông thường, Kyiv vẫn đẩy lùi lực lượng Nga khỏi khu vực phía tây Biển Đen, phá hủy khoảng 20 tàu thuyền, qua đó chứng minh hiệu quả của một công cụ tác chiến bất đối xứng trong môi trường tranh chấp trên biển.

Vào tháng 12 năm 2025, Ukraine đã sử dụng một máy bay không người lái tấn công dưới nước để xuyên thủng hệ thống phòng thủ của Nga tại căn cứ hải quân Novorossiysk trên Biển Đen và vô hiệu hóa một tàu ngầm. Theo tạp chí The National Interest của Hoa Kỳ, chiếc tàu ngầm này từng tham gia các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu và lưới điện của Ukraine.

Bài toán chi phí

Việc đối phó với UAV có thể rất tốn kém nếu không đầu tư vào công nghệ. Báo Stars and Stripes cho biết, từ tháng 11 năm 2023 đến tháng 1 năm 2025, Hải quân Hoa Kỳ đã bắn hạ 380 máy bay không người lái tấn công cùng tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình của lực lượng Houthi trên Biển Đỏ bằng cách phóng hơn 160 quả đạn pháo và 200 tên lửa, trong đó có 20 tên lửa SM-3 với giá lên tới 728 tỷ đồng (28 triệu đô la Mỹ) mỗi quả. Chi phí của Hoa Kỳ cũng bao gồm 120 tên lửa SM-2 trị giá hơn 52 tỷ đồng (2 triệu đô la Mỹ) mỗi quả và 60 tên lửa SM-6 có giá khoảng 104 tỷ đồng (4 triệu đô la Mỹ) mỗi quả.

“Chúng ta không thể tiếp tục bắn hạ các máy bay không người lái giá rẻ bằng những tên lửa trị giá 52 tỷ đồng (2 triệu đô la Mỹ), và bản thân chúng ta cũng phải có khả năng triển khai số lượng lớn máy bay không người lái tấn công có năng lực”, ông Hegseth phát biểu khi công bố sáng kiến Ưu thế Máy bay Không người lái.

Máy bay không người lái đánh chặn Merops tích hợp AI, được Ba Lan, Rumani và Ukraine sử dụng để phát hiện và tiêu diệt các UAV nhỏ, có giá khoảng 390 triệu đồng (15.000 đô la Mỹ). Theo Defense One, mức giá này chỉ bằng một nửa giá của máy bay không người lái Shahed do Iran thiết kế mà lực lượng Nga sử dụng để tấn công Ukraine. Binh sĩ Ba Lan, Rumani và Hoa Kỳ đã huấn luyện với hệ thống Merops vào tháng 11 năm 2025.

Chuẩn tướng Lục quân Hoa Kỳ Curtis King, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Phòng không và Phòng thủ Tên lửa Lục quân số 10 tại Đức, cho biết: “Hệ thống này có thể đối phó với các mối đe dọa kiểu Shahed, đồng thời cũng chứng minh khả năng của chúng tôi trong việc triển khai các năng lực có chi phí thấp hơn nhiều so với một số hệ thống trước đây… nhằm bảo đảm chúng tôi có thể xây dựng năng lực đối phó với các mối đe dọa từ máy bay không người lái trên không trong tương lai”.

Đại tá Lục quân Hoa Kỳ Christopher Hill, Giám đốc cấp cao của Cơ quan Mua sắm Năng lực Chiến thuật Toàn cầu, cho biết các hệ thống C-UAS cùng các hệ thống tấn công đi kèm sẽ hỗ trợ các Đồng minh và Đối tác. Đại tá Hill cho biết bước tiếp theo là phát triển các hệ thống tự hành phóng từ trên không hoặc từ mặt đất, coi đây là “những hệ thống tấn công mà chúng tôi sẽ sử dụng để tạo ra thế tiến thoái lưỡng nan cho các bên đối lập”. “Chúng tôi sẽ áp dụng quy trình tương tự tại khu vực Tây Thái Bình Dương nhằm không chỉ hỗ trợ các đơn vị của Hoa Kỳ tại đó mà còn hỗ trợ các đối tác quốc tế của chúng tôi ở Úc, Hàn Quốc, Nhật Bản và các đối tác khác trong khu vực”.

Quân đội Hoa Kỳ đã thử nghiệm việc mở rộng hoạt động của máy bay không người lái tại Tây Thái Bình Dương, trong đó có việc các quân nhân Không quân, Thủy quân Lục chiến và Hải quân triển khai UAV trên khắp Nhật Bản. Vào tháng 10 năm 2025, một máy bay không người lái MQ-9 Reaper đã cất cánh và hạ cánh mà không cần đường băng tại Căn cứ Không quân Kadena ở Nhật Bản. Kadena cách Đài Loan 595 kilômét, là căn cứ không quân của Hoa Kỳ gần hòn đảo tự quản này nhất.

Các Đồng minh và Đối tác đối phó với máy bay không người lái

Theo ông Molloy, các quốc gia Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đang đổi mới để ứng phó với mối đe dọa từ máy bay không người lái, bao gồm việc xây dựng các lớp phòng thủ nhiều tầng, “để máy bay không người lái của đối phương có thể bị gây nhiễu, bị bắn hạ bằng vi sóng công suất cao hoặc bị tiêu diệt bằng tia laser trước khi chúng trở thành mối đe dọa”.

Nhật Bản đang đầu tư vào các hệ thống chống máy bay không người lái sử dụng tia laser, trong đó có một nguyên mẫu sử dụng camera hồng ngoại để phát hiện mục tiêu. Vào cuối năm 2025, Tokyo đã trình diễn một hệ thống laser công suất 100 kilôoát có khả năng đốt thủng kim loại và bắn hạ các UAV cỡ nhỏ.

Trong khi đó, theo báo Taipei Times, Đài Loan đang tìm cách thành lập một liên minh máy bay không người lái quốc tế. Ngoại trưởng Đài Loan Lin Chia-lung cho biết Liên minh Cơ hội Kinh doanh Quốc tế Máy bay không người lái Taiwan Excellence, được chính phủ hậu thuẫn, và Phòng Thương mại các Hệ thống Không người lái Ba Lan đã ký một thỏa thuận vào tháng 12 năm 2025 nhằm phát triển chuỗi cung ứng máy bay không người lái “không phụ thuộc vào Trung Quốc” và hợp tác về các công nghệ then chốt. Ông cho biết nỗ lực này sẽ mang lại cho Đài Loan và các đối tác lợi thế về nguồn nhân lực, công nghệ, ứng dụng AI và nguồn vốn.

Bộ Quốc phòng Đài Loan cũng công bố sáng kiến trị giá 8,112 tỷ đồng (312 triệu đô la Mỹ) nhằm mua sắm 635 hệ thống chống UAV hạng nhẹ có khả năng giành quyền điều khiển, gây nhiễu và giả mạo dữ liệu đối với các máy bay không người lái của đối phương. Đài Bắc cũng đang nghiên cứu phát triển các phương tiện hàng hải tự hành.

Ông Chen Kuan-ting, thành viên Ủy ban Quốc phòng của cơ quan lập pháp Đài Loan, nói với hãng tin Reuters: “Các tàu hoặc phương tiện không người lái đã đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc chiến ở Ukraine. Các phương tiện không người lái, dù là tàu mặt nước hay phương tiện dưới nước, đều có thể răn đe Trung Quốc một cách hiệu quả, bởi Đài Loan không phải là bên tấn công mà là bên phòng thủ”.

Chẳng hạn, xuồng cao tốc hai động cơ SeaShark 800 có thể mang theo 1.200 kilôgam thuốc nổ và có tầm hoạt động 500 kilômét. Ông William Chen, Chủ tịch nhà sản xuất máy bay không người lái Thunder Tiger có trụ sở tại Đài Loan, nói với Reuters: “Chúng tôi có thể tạo ra sự bất định. Chúng tôi có thể biến eo biển Đài Loan thành nơi đầy rẫy hiểm nguy và rủi ro. Không ai biết những mối nguy hiểm đó sẽ xuất hiện ở đâu”.

Theo U.S. Naval Institute News, tại Philippines, Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ đã tạm thời triển khai một đơn vị máy bay không người lái để hỗ trợ bảo đảm an ninh hàng hải trên Biển Đông vào tháng 11 năm 2025.

Vào cuối năm 2025, Úc đã tổ chức khóa huấn luyện bổ sung về máy bay không người lái cho 30 sĩ quan Cảnh sát biển Philippines nhằm nâng cao năng lực bảo đảm an ninh hàng hải. Đại sứ quán Úc tại Manila cho biết khóa huấn luyện được triển khai sau khi Úc bàn giao cho Cảnh sát biển Philippines các máy bay không người lái trên không cùng chương trình huấn luyện đi kèm trị giá 936 tỷ đồng (36 triệu đô la Mỹ).

Năm 2025, Canberra công bố Dự án Mua sắm và Phát triển Thế hệ Tiếp theo trên bộ 156 nhằm nhanh chóng cung cấp các công nghệ đánh bại máy bay không người lái cho Lực lượng Quốc phòng Úc, với các hợp đồng ban đầu trị giá 439,4 tỷ đồng (16,9 triệu đô la Mỹ) được trao cho 11 nhà cung cấp.

Công ty quốc phòng Hoa Kỳ Anduril Industries đã khai trương một cơ sở sản xuất tại Sydney, Úc, vào tháng 10 năm 2025 để chế tạo máy bay không người lái dưới nước Ghost Shark. Đội phương tiện này sẽ được bàn giao cho Hải quân Hoàng gia Úc theo hợp đồng kéo dài 5 năm trị giá 28,6 nghìn tỷ đồng (1,1 tỷ đô la Mỹ).

Ông Molloy cho biết, đối với các quốc gia Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương,“điều quan trọng là các hệ thống này phải có giá thành hợp lý, có khả năng mở rộng và ngày càng tự động hóa, để việc phòng thủ trước máy bay không người lái không làm bên phòng thủ kiệt quệ về tài chính”.

Tại Hàn Quốc, Hoa Kỳ đã kích hoạt một phi đội máy bay không người lái MQ-9 tại căn cứ không quân ở Gunsan vào tháng 9 năm 2025. Theo các nhà phân tích, các máy bay không người lái tầm xa này có thể thực hiện nhiệm vụ trinh sát và tấn công, đồng thời có thể được triển khai để giám sát Bắc Triều Tiên và theo dõi các hoạt động trên Hoàng Hải. Seoul cũng đang tìm cách triển khai các hệ thống chống máy bay không người lái tiên tiến kết hợp radar với công nghệ gây nhiễu để vô hiệu hóa các máy bay không người lái cỡ nhỏ.

Chuẩn tướng Lục quân Hoa Kỳ Matt Ross, Giám đốc JIATF 401, nói với các phóng viên vào tháng 12 năm 2025 rằng UAV cỡ nhỏ “là mối đe dọa mang tính quyết định của thời đại chúng ta”. Ông Ross nói: “Các đơn vị của chúng ta phải có khả năng phát hiện, theo dõi, nhận dạng và đánh bại các hệ thống này ở bất cứ nơi nào trên thế giới. Điều này đòi hỏi chúng ta phải xây dựng hệ thống phòng thủ nhiều lớp bằng cách tích hợp các cảm biến với các biện pháp đánh chặn động năng và phi động năng, cùng các hệ thống quản lý tác chiến vào một mạng lưới có khả năng phản ứng nhanh và tương tác lẫn nhau”.