Mạng lưới không gian của các nước Đồng minh nâng cao nhận thức về tình hình tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Peter Parson

Mạng lưới ngày càng phát triển của các thỏa thuận và sáng kiến về nhận thức tình hình không gian (SSA) đang tăng cường khả năng của các nước Đồng minh tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương trong việc theo dõi các hoạt động trên quỹ đạo. Các thỏa thuận chia sẻ dữ liệu giữa Úc, Nhật Bản và Hoa Kỳ, chẳng hạn, đang hình thành nhận thức chung về miền không gian, giảm nguy cơ va chạm và đặt nền tảng cho các hoạt động không gian có khả năng phục hồi cao hơn.

Tiến sĩ Zack Cooper, nghiên cứu viên cao cấp tại tổ chức nghiên cứu Viện Doanh nghiệp Hoa Kỳ có trụ sở tại Hoa Kỳ và chuyên về chiến lược quốc phòng khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, cho biết: “Việc hiểu rõ những gì đang ở trên quỹ đạo và loại hình hoạt động mà từng vệ tinh đang thực hiện đòi hỏi cả hệ thống theo dõi trên mặt đất và trong không gian”.

Ông Cooper nói với DIỄN ĐÀN: “Nhật Bản và Úc đều có vị trí địa lý đặc thù, đóng vai trò thiết yếu đối với nhiệm vụ này, vì hai nước nằm ở phần phía bắc và phía nam của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương”.

Điều này góp phần hình thành mạng lưới các hiệp định ngày càng mở rộng, chẳng hạn như Thỏa thuận Tiếp cận Đối ứng năm 2023 và Khuôn khổ Điều phối Quốc phòng Chiến lược năm 2025 giữa Canberra và Tokyo. Trong khi đó, vào giữa năm 2026, Úc và Hoa Kỳ đã mở rộng hợp tác trong lĩnh vực không gian, bao gồm giám sát và các hoạt động quân sự, trong đó các quan chức nhận định năng lực không gian là nền tảng cho hoạt động răn đe trong thế kỷ 21.

Thử nghiệm các mạng lưới chiến thuật sử dụng thông tin liên lạc, cảm biến và chia sẻ thông tin tình báo dựa trên không gian là một nội dung cốt lõi của Tập trận Lá chắn Dũng mãnh, cuộc tập trận quốc phòng do Hoa Kỳ dẫn đầu được các nước Đồng minh và Đối tác, trong đó có Úc và Nhật Bản, tiến hành trên khắp khu vực Tây Thái Bình Dương vào giữa năm 2026.

Úc và Hoa Kỳ cũng hợp tác với Vương quốc Anh về Năng lực Rada Tiên tiến Không gian Sâu (DARC) tại Tây Úc, một phần trong quan hệ đối tác an ninh Thỏa thuận AUKUS giữa ba nước. Các cơ sở DARC cũng được lên kế hoạch tại Vương quốc Anh và Hoa Kỳ nhằm cung cấp khả năng theo dõi liên tục, độ chính xác cao đối với các vật thể nhỏ trên quỹ đạo địa đồng bộ.

Quan hệ đối tác Bộ Tứ, gồm Úc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hoa Kỳ, cũng đang ưu tiên SSA, bao gồm tránh va chạm và quản lý rác vũ trụ.

Vào tháng 8 năm 2026, Nhật Bản đã phóng cảm biến thứ hai trong số hai cảm biến của Hoa Kỳ trên một vệ tinh định vị của Nhật Bản. Lực lượng Không gian Hoa Kỳ cho biết sáng kiến hợp tác không gian đầu tiên thuộc loại này giữa các nước đồng minh lâu năm sẽ giúp “quản lý và bảo vệ tài sản không gian tốt hơn, bảo đảm một môi trường không gian an toàn và đáng tin cậy hơn”.

Bà Victoria Samson, giám đốc điều hành phụ trách an ninh và ổn định không gian tại Secure World Foundation có trụ sở tại Hoa Kỳ, nói với DIỄN ĐÀN rằng các quốc gia đối tác đang vượt qua những thách thức kỹ thuật trong việc chia sẻ dữ liệu không gian giữa các tiêu chuẩn và hệ điều hành khác nhau.

Bà Samson cho biết mục tiêu là có được “bức tranh toàn diện hơn về miền không gian”, trong đó việc bổ sung thêm các nguồn dữ liệu sẽ nâng cao độ tin cậy. Ngoài ra, các bộ dữ liệu được tổng hợp “có thể giúp hình thành nhận thức chung về hành vi nào là thông thường và hành vi nào là bất thường”, qua đó giúp các nhà phân tích xác định tốt hơn những dấu hiệu bất thường.

Peter Parson là cộng tác viên của DIỄN ĐÀN tại Hamilton, New Zealand.