Lực lượng tuần duyên ASEAN xây dựng nền tảng pháp lý chung cho an ninh hàng hải

Sarah Chan

Lực lượng tuần duyên các nước Đông Nam Á đang xây dựng một nền tảng pháp lý chung để thực thi luật hàng hải, trong đó có việc thống nhất quy tắc sử dụng lực lượng, tiêu chuẩn xử lý chứng cứ và thủ tục truy tố.

Trọng tâm của sáng kiến là khả năng tương tác pháp lý, cho phép lực lượng tuần duyên các nước khác nhau thu thập chứng cứ, tiến hành kiểm tra, lên tàu và hỗ trợ truy tố theo các tiêu chuẩn chung. Ông Harshit Prajapati, chuyên gia phân tích quốc phòng tại New Delhi, nói với DIỄN ĐÀN: “Khả năng tương tác pháp lý giữa lực lượng tuần duyên của các quốc gia thành viên ASEAN [Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á] sẽ là một khía cạnh then chốt trong quá trình thể chế hóa Diễn đàn Tuần duyên ASEAN [ACF]”.

ACF đã nhất trí vào giữa năm 2026 về việc tìm kiếm quy chế thường trực với tư cách là một thực thể thuộc khối khu vực gồm 11 thành viên. Các đại biểu đã hoàn tất một văn kiện khái niệm và điều khoản tham chiếu để trình Hội nghị Cấp cao ASEAN tại Philippines vào tháng 11 năm 2026, đặt nền tảng cho hợp tác khu vực sâu rộng hơn về thực thi pháp luật hàng hải.

Phần lớn khả năng tương tác được tăng cường sẽ xuất phát từ một thỏa thuận tác nghiệp nhằm tiêu chuẩn hóa cách lực lượng tuần duyên tiếp cận và giảm leo thang tại các vùng biển tranh chấp như Biển Đông. Nghị định thư Đông Nam Á về Quy tắc Ứng xử Trên biển dành cho Lực lượng Tuần duyên và Thực thi Pháp luật Hàng hải sẽ điều chỉnh các hoạt động thực địa của ACF và xác định phạm vi khả năng tương tác pháp lý giữa các cơ quan thành viên.

Ông Prajapati cho biết việc thống nhất pháp lý sẽ đòi hỏi giải quyết các vấn đề chủ quyền tồn tại lâu nay, ưu tiên những cách tiếp cận giúp tăng cường khả năng tương tác nhưng vẫn bảo toàn thẩm quyền quốc gia.

Ông nói: “Lực lượng tuần duyên của các quốc gia ASEAN thuộc thẩm quyền của các bộ khác nhau, đây là một thách thức khác trong quá trình thể chế hóa ACF”, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các nghị định thư để định hướng quá trình triển khai trên thực tế.

Công tác huấn luyện đang được thúc đẩy theo một hướng riêng. Chương trình Phòng, chống Tội phạm Hàng hải Toàn cầu của Văn phòng Liên Hợp Quốc về Phòng Chống Ma túy và Tội phạm (UNODC) tổ chức các cuộc diễn tập pháp lý theo tình huống và các phiên tòa mô phỏng, trong đó có tại Indonesia và Việt Nam, nhằm tăng cường năng lực xử lý chứng cứ và truy tố. Tại một cơ sở do UNODC hỗ trợ ở Batam, Indonesia, các sĩ quan hàng hải đến từ Indonesia, Malaysia, Philippines và Việt Nam được huấn luyện về các quy trình tiếp cận, lên tàu, khám xét và thu giữ, bao gồm cả việc thu thập chứng cứ. Các chương trình của UNODC cũng đề cập đến chuỗi bảo quản chứng cứ và độ tin cậy của dữ liệu, qua đó có thể tăng cường các cuộc điều tra xuyên phạm vi tài phán.

Ngoài ra, một học viện an ninh hàng hải được đề xuất giữa ASEAN và Hàn Quốc sẽ cung cấp chương trình huấn luyện khu vực và trao đổi chuyên gia.

Chia sẻ thông tin giữa các đối tác đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn các hoạt động hàng hải bất hợp pháp của các chủ thể nhà nước và phi nhà nước, đồng thời duy trì các chuẩn mực quốc tế.

Chẳng hạn, vào cuối năm 2025, Tuần duyên Philippines đã sử dụng Chương trình Phát hiện Tàu khả nghi Dark Vessel của Canada để phát hiện một tàu nghiên cứu Trung Quốc hoạt động bên trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines. Tuần duyên Philippines đã triển khai một máy bay để xác định liệu tàu này có tiến hành nghiên cứu biển trái phép hay không.

Sarah Chan là cộng tác viên của DIỄN ĐÀN, đưa tin từ Singapore.