Việt Nam xây dựng sự tự chủ trong thu mua quốc phòng thông qua việc đa dạng hóa quan hệ đối tác

Peter Parson

Việt Nam đang chuyển đổi cơ sở công nghiệp quốc phòng của mình, dịch chuyển từ một bên mua từ nước ngoài sang một nhà sản xuất trong nước các tàu chiến và vũ khí hiện đại, đồng thời gắn kết một mạng lưới đối tác đa dạng để xây dựng sự tự chủ lâu dài.

Nhà phân tích quốc phòng Nguyễn Thế Phương thường trú tại Úc chia sẻ với DIỄN ĐÀN: “Mục tiêu lâu dài của Hà Nội là xây dựng một nền công nghiệp quốc phòng hiện đại, lưỡng dụng, đóng vai trò là đá tảng của quá trình hiện đại hóa quân sự và là trụ cột trung tâm trong hệ sinh thái công nghiệp rộng lớn hơn của quốc gia”.

Ông cho biết, bằng cách mời gọi khu vực tư nhân tham gia vào nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và sản xuất, quốc gia này đang định vị cơ sở quốc phòng của mình để tận dụng lợi thế về các bước đột phá thương mại trong các lĩnh vực như thép chuyên dụng và vật liệu tiên tiến.

Cách tiếp cận này đang mang lại những thành quả rõ rệt. Các thỏa thuận chuyển giao công nghệ đã giúp trang bị cho các sư đoàn bộ binh những khí tài và súng bộ binh sản xuất trong nước, bao gồm cả súng trường tấn công STV. Các nhà máy đóng tàu trong nước đang phát triển các hệ thống phụ then chốt cho tàu chiến, trong khi Viettel, tập đoàn viễn thông và quốc phòng thuộc sở hữu nhà nước, đã tiến bộ nhanh chóng trong các hệ thống tự hành, tác chiến điện tử và radar quét mảng pha. Công ty này cũng tham gia vào việc phát triển hệ thống tên lửa bờ đối hải Trường Sơn và tên lửa phòng không S-125-VT nâng cấp.

Mô tả phương pháp “mua nhỏ, thử nghiệm kỹ lưỡng”, ông Nguyễn cho biết: “Việt Nam mua sắm có chọn lọc các hệ thống đã được kiểm chứng, hoàn thiện với các lô nhỏ ban đầu.” Cách làm này cho phép Quân đội Nhân dân Việt Nam đánh giá hiệu suất của khí tài và xây dựng năng lực bảo dưỡng nội bộ trước khi cam kết áp dụng rộng rãi hơn.

Các đối tác được lựa chọn dựa trên chuyên môn cụ thể: ví dụ, Ấn Độ đang cung cấp tên lửa hành trình siêu thanh BrahMos, cũng như đại tu động cơ và duy trì hoạt động cho tàu ngầm.

Quan hệ đối tác của Hà Nội với New Delhi, bao gồm cả hỗ trợ tài chính cho tàu tuần tra, tàu xa bờ và nâng cấp tàu ngầm, là một điểm tựa giúp củng cố năng lực ngăn chặn ven biển của Việt Nam. Trong khi đó, Hàn Quốc đang cung cấp cho Việt Nam các lựu pháo tự hành K9 Thunder.

Hà Nội cũng đang mở rộng hợp tác quốc phòng với Washington, bao gồm cả việc Hoa Kỳ chuyển giao máy bay T-6C Texan II và các tàu tuần tra Cảnh sát biển. Các nhà cung cấp Châu Âu như Tập đoàn Thales đã cung cấp các linh kiện radar chính xác để tích hợp vào các hệ thống do Việt Nam chế tạo.

Kết quả là một mô hình thu mua theo dạng mô-đun mang lại cho Việt Nam sự linh hoạt, với các tàu chiến kết hợp thiết kế thân vỏ truyền thống với các bộ radar, tác chiến điện tử và tên lửa hiện đại, giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp đơn lẻ nào. Cách tiếp cận này đã đạt cột mốc quan trọng vào tháng 8 năm 2026 khi Việt Nam bắt đầu đóng tàu khu trục nhỏ chống tàu ngầm lớn nhất của mình tại nhà máy đóng tàu Sông Thu ở Đà Nẵng, tự chủ kỹ thuật ở từng giai đoạn đóng mới.

Ông Nguyễn nhận định những tiến bộ này phục vụ tư thế chiến lược của Việt Nam ở các vùng biển tranh chấp trên Biển Đông, nơi ưu tiên của Hà Nội là răn đe hơn là phô trương sức mạnh trước các đợt xâm nhập hàng hải hung hăng của Trung Quốc. Việc đóng tàu quân sự trong nước, các hệ thống tên lửa chống hạm trên bờ và năng lực tàu ngầm đang nổi lên tạo thành một “lá chắn nhỏ” đa tầng nhằm gia tăng chi phí của các hành vi ép buộc.

Chiến lược này cho phép Hà Nội hiện đại hóa năng lực phòng thủ trong khi vẫn duy trì sự độc lập được thể hiện qua nguyên tắc “Bốn không”: không tham gia liên minh quân sự, không liên kết với nước này để chống nước khác, không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự và không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.

Peter Parson là cộng tác viên của DIỄN ĐÀN, thường trú tại Hamilton, New Zealand.