Bắc Kinh thúc đẩy hành động gây hấn của lực lượng dân quân biển ở Biển Đông

Sarah Chan

Cuộc cạnh tranh chiến lược ở Biển Đông ngày càng diễn ra không phải bằng tàu chiến mà bằng các tàu đánh cá lưới kéo đa mục đích. Các lực lượng dân quân biển do nhà nước chỉ đạo, hoạt động trong vùng không rõ ràng giữa hoạt động hàng hải dân sự và hoạt động quân sự, đã trở thành phương tiện được Bắc Kinh lựa chọn để thúc đẩy các yêu sách lãnh thổ tùy tiện của mình. Để ứng phó, các Đồng minh và Đối tác đang thích ứng, kết hợp thực thi pháp luật, ngoại giao và sự hiện diện của hải quân.

Các lực lượng hàng hải của Trung Quốc đã trở nên hung hăng hơn trong năm 2026, bao gồm việc phun vòi rồng vào các tàu Philippines hoạt động hợp pháp gần bãi cạn Scarborough, cũng như kích động các cuộc đụng độ vũ trang. Một số cuộc đụng độ có sự tham gia của các tàu thuộc Lực lượng Dân quân Biển của Lực lượng Vũ trang Nhân dân Trung Quốc.

Lực lượng dân quân này duy trì mức trung bình hằng ngày kỷ lục là 241 tàu ở Biển Đông trong năm 2025, theo Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế có trụ sở tại Hoa Kỳ. Các tàu đánh cá lưới kéo vỏ thép neo thành đội hình dày đặc tại đá Ba Đầu và đá Vành Khăn đã hình thành các tuyến phong tỏa, và Bắc Kinh đã tập hợp các tàu dân quân thành những đội hình kéo dài tới 470 kilômét, những động thái mà các nhà phân tích coi là các cuộc diễn tập chuẩn bị cho những cuộc đối đầu.

Giám đốc AMTI Gregory Poling nói với DIỄN ĐÀN: “Bạn có thể đưa nhiều tàu được gọi là tàu đánh cá ra đó hơn rất nhiều so với số tàu tuần duyên hoặc tàu hải quân mà một chính phủ Đông Nam Á có thể triển khai”.

Chiến thuật này cũng chuyển gánh nặng leo thang căng thẳng sang các quốc gia đối phó với hành động gây hấn của Trung Quốc. Ví dụ, nếu Tuần duyên Philippines sử dụng vũ lực đối với những tàu được cho là tàu dân sự này, ông Poling nói, “điều đó sẽ rơi vào bẫy của Trung Quốc, khi Bắc Kinh có thể tuyên bố rằng Philippines là bên gây hấn”.

Ông Thomas Lim, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam của Singapore, nói với DIỄN ĐÀN rằng khả năng phủ nhận hợp lý là một phần trong chiến lược của Trung Quốc. Ông lưu ý rằng việc triển khai những tàu như vậy cho phép Bắc Kinh duy trì vỏ bọc trong khi thực hiện các chức năng quân sự.

Tuy nhiên, khi các quốc gia hàng hải khác từ chối từ bỏ các yêu sách của mình, theo ông Poling, Trung Quốc đang “tiến gần một cách nguy hiểm đến việc vượt qua ranh giới từ cưỡng ép trong vùng xám sang sử dụng vũ lực công khai”.

Các quốc gia như Brunei, Malaysia, Philippines và Việt Nam khẳng định quyền đối với các vùng biển chồng lấn với yêu sách rộng lớn của Trung Quốc đối với phần lớn Biển Đông, một tuyến đường thương mại quan trọng và là nguồn cung cấp nhiên liệu hóa thạch, khoáng sản và cá. Một tòa án quốc tế vào năm 2016 đã bác bỏ yêu sách của Trung Quốc trong một vụ kiện do Philippines đưa ra. Bắc Kinh đã phớt lờ phán quyết này.

Thay vì cố gắng cạnh tranh với Trung Quốc từng tàu một, Manila và Hà Nội đã nâng cao năng lực nhận thức về miền hàng hải thông qua radar, vệ tinh và các thiết bị phát đáp theo dõi tàu, cho phép họ tập trung lực lượng tại các địa điểm tranh chấp như bãi Cỏ Mây và bãi cạn Scarborough.

Ông Lim dẫn chứng các sáng kiến hiện đại hóa, bao gồm việc Malaysia mua thêm tàu và Philippines tăng cường năng lực quân sự, cũng như việc chia sẻ thông tin trong khu vực. Ông và ông Poling nhấn mạnh giá trị của các đối tác cùng chí hướng như Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ.

Ông Poling cho rằng chiến lược rộng hơn là duy trì sự hiện diện thường xuyên đi đôi với lực lượng hỗ trợ đáng tin cậy. “Trọng tâm chính trong hoạt động của Philippines, Việt Nam và thậm chí Malaysia thường chỉ đơn giản là phô trương quốc kỳ, ngăn lực lượng dân quân biển và lực lượng tuần duyên Trung Quốc tuyên bố rằng họ thực sự quản lý các vùng biển này”, đồng thời bảo đảm rằng nếu xảy ra đối đầu, cộng đồng quốc tế sẽ thấy bên nào leo thang trước.

Sarah Chan là cộng tác viên của DIỄN ĐÀN, đưa tin từ Singapore.