Phá vỡ Gọng kìm của Trung Quốc

Phá vỡ Gọng kìm của Trung Quốc

Ấn Độ trông cậy vào các đối tác mới, hoàn thiện các thỏa thuận quốc phòng để chống lại thái độ gây hấn của Trung Quốc

Sarosh Bana

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc) có chủ ý rõ ràng trong việc ráo riết tiếp cận để tìm cách đổi tiền lấy ảnh hưởng với các nước láng giềng ngay cạnh Ấn Độ là Bangladesh, Miến Điện, Maldives, Nepal, Pakistan và Sri Lanka, cũng như bằng cách uy hiếp đồng minh thân cận nhất của Ấn Độ là Bhutan.

Trung Quốc dường như cũng đã tính toán chính xác rằng Ấn Độ, bất chấp sức mạnh quân sự hùng mạnh của mình, sẽ cực kỳ kiềm chế khi đối mặt với sự cố gắng trâng tráo của Quân đội Giải phóng Nhân dân (People’s Liberation Army – PLA) vào giữa năm 2020 nhằm tràn sang gần 1.000 kilomet vuông phía đông Ladakh ở khu vực phía tây của Đường kiểm soát thực tế (Line of Actual Control – LAC) phân chia hai cường quốc.

Trung Quốc đã triển khai khoảng 60.000 quân trong cuộc xâm nhập này. Đây không những là động thái tiêu biểu cho thái độ hung hăng của nước này đối với Ấn Độ, mà còn đại diện cho giai đoạn căng thẳng nghiêm trọng nhất giữa hai nước kể từ cuộc đụng độ kéo dài một tháng vào năm 1962 cũng trong khu vực này. Sau vụ xung đột đó, Trung Quốc đã chiếm được Aksai Chin, một sa mạc trên cao, rộng 38.000 kilomet vuông, gần bằng kích thước của Bhutan mà Ấn Độ tuyên bố chủ quyền là một phần của Lãnh thổ Liên minh Ladakh. Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền đối với 83.743 kilomet vuông của bang Arunachal Pradesh ở phía đông bắc. Bang này nằm dọc theo khu vực phía đông của LAC. Hai quốc gia này từ lâu đã tranh chấp về chiều dài và vị trí của LAC, đường biên đã được chia thành ba phần. Trên thực tế, các công nhân Trung Quốc dưới sự hậu thuẫn của quân đội sau đó đã vượt qua và đi vào Arunachal để xây dựng một ngôi làng dọc theo biên giới phân tách bang đó với Tây Tạng, trên bờ sông Tsari Chu ở huyện Thượng Subansiri. Bộ Ngoại giao Ấn Độ ghi nhận động thái này và cho biết họ nhận thức được việc xây dựng “dọc theo LAC”, thường được coi là nỗ lực của Trung Quốc nhằm củng cố tuyên bố chủ quyền đối với khu vực này như một phần trong chiến lược xây dựng các khu định cư của dân thường ở những khu vực biên giới có tranh chấp. Bản thân Bắc Kinh đã phản bác tất cả những lời chỉ trích, khăng khăng rằng sự xâm phạm này là “không có gì để chê trách” vì nước này “chưa bao giờ công nhận” Arunachal.

Ngay trong khi tình thế bế tắc ở bang miền đông Ladakh tiếp tục âm ỉ, thì Trung Quốc lại tấn công, lần này là ở Sikkim, bang miền bắc siêu nhỏ của Ấn Độ tách rời Arunachal và ở giữa là Bhutan. Quân sĩ Trung Quốc đã giao chiến với Binh lính Ấn Độ trên LAC tại Naku La ở Sikkim vào ngày 20 tháng 1 năm 2021, một sự việc được Quân đội Ấn Độ mô tả là “một vụ chạm trán nhỏ”. Sự việc giống như kiểu đó nhất đã xảy ra trong cùng khu vực vào tháng 5 năm 2020.

Khi năm 2020 sắp kết thúc, Ấn Độ đã hy vọng rằng ít nhất Trung Quốc sẽ để yên ở bang miền Đông Ladakh. Những người Lính sức cùng lực kiệt của nước này đang cố thủ ở vùng biên giới hoang vu, xa xôi với độ cao trung bình là 3.000 mét trên mực nước biển. Nhiệt độ ở đó trong mùa đông khắc nghiệt có thể tụt xuống dưới âm 45 độ C, thách thức những giới hạn về sức chịu đựng của tinh thần cũng như thể chất.

Do đó, New Delhi đã cảm thấy nhẹ nhõm khi vòng đàm phán thứ chín ở cấp quân đội giữa hai bên vào tháng 2 năm 2021 đã đạt được thỏa thuận về việc rút quân khỏi bờ bắc và nam của Hồ Pangong ở phía đông bang Ladakh. Bộ trưởng Quốc phòng Rajnath Singh đã thông báo cho Quốc hội Ấn Độ vào ngày 11 tháng 2 rằng “để đảm bảo việc rút quân tại các điểm có xô xát dọc theo LAC, quan điểm của chúng tôi là quân lính của cả hai bên hiện đang ở gần nhau nên rời khỏi các vị trí triển khai tiền tuyến được thực hiện vào năm 2020 và trở lại các căn cứ cố định và đã được chấp nhận”.

Trong khi việc rút quân đang tiến triển suôn sẻ tại Hồ Pangong, các cuộc đối đầu ở những khu vực khác như Depsang Plains, Gogra Heights và Hot Springs lại mất thời gian để giải quyết.

Điều đáng mừng là cả hai bên giờ đây đã đồng ý duy trì tiến trình đối thoại và đàm phán đồng thời tiếp tục những nỗ lực nhằm đảm bảo sự kiềm chế của quân lính ở tuyến đầu, ổn định và kiểm soát tình hình dọc theo LAC ở khu vực phía tây của biên giới Trung Quốc-Ấn Độ, và cùng nhau duy trì hòa bình.

Để giúp kiềm chế sự gây hấn của Trung Quốc mà không kích động dẫn đến chiến tranh, Ấn Độ có thể tìm cách củng cố các mối quan hệ đang hình thành như Đối thoại An ninh Bộ tứ, gọi tắt là Bộ tứ, với Úc, Nhật Bản và Hoa Kỳ. Việc hoàn thiện những thỏa thuận quốc phòng giữa các quốc gia này cũng như các quốc gia khác trong khu vực cũng có thể thúc đẩy các nỗ lực an ninh của Ấn Độ.

Bắc Kinh đã lợi dụng đại dịch COVID-19, vốn gây căng thẳng cho Ấn Độ về kinh tế và chính trị, cũng như làm quân đội của nước này bị phân tâm. Trong khi đó, Trung Quốc gần như không hề nao núng trước sự chỉ trích trên khắp thế giới do cách xử lý kém cỏi của nước này trước dịch bệnh bùng phát, vốn được nhiều người cho là có nguồn gốc từ Vũ Hán, Trung Quốc. Trung Quốc rắp tâm lèo lái những mục tiêu về chính sách đối ngoại của mình dựa trên sức mạnh của nền kinh tế và quân sự nước này.

Những Căng thẳng ở Biên giới

Kể từ khi Trung Quốc xâm chiếm Tây Tạng vào năm 1950 và sáp nhập khu vực này trong năm tiếp theo, tự mở rộng lãnh thổ của mình đến biên giới của Ấn Độ, Trung Quốc đã là một nước láng giềng đầy vẻ hăm dọa với quốc gia đông dân thứ hai thế giới. Bất chấp ba thỏa thuận, vào năm 1993, 1996 và 2013, nhằm duy trì hòa bình và ổn định trên LAC, Bắc Kinh đã liên tục phản bác về các đường ranh giới, và kể từ những năm 1980 đã dần dần chiếm được tổng số 640 kilomet vuông đất thông qua nhiều lần xâm nhập vào Ladakh trước cuộc tấn công mạnh vào phía đông Ladakh trong năm 2020.

Đồng minh thân cận của Trung Quốc là Pakistan cũng có tranh chấp biên giới với Ấn Độ. Hai nước láng giềng đã giao chiến bốn lần, tại thời điểm Chia cắt vào năm 1947, và vào năm 1965, 1971 và 1999. Cuộc chiến năm 1971 cũng sản sinh ra Bangladesh từ sự sụp đổ của Đông Pakistan.

Ấn Độ có chung đường biên giới dài 4.097 kilomet với Bangladesh; 3.323 kilomet với Pakistan; 1.751 kilomet với Nepal; 1.643 kilomet với Miến Điện; 699 kilomet với Bhutan; và 106 kilomet với Afghanistan.

Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar, bên phải, và Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi tham gia cuộc họp Đối thoại An ninh Bộ tứ tại Tokyo vào tháng 10 năm 2020. Reuters

Trung Quốc đang mở rộng phạm vi ảnh hưởng của mình một cách có chủ đích bằng cách phát triển một chuỗi các cảng trên khắp Bangladesh, Miến Điện, Maldives, Pakistan và Sri Lanka, về cơ bản là bóp nghẹt Ấn Độ trong vòng cung biến động. Các chuyên gia quân sự nước ngoài đã đặt tên cho kế hoạch này là chiến lược “chuỗi ngọc trai”. Trung Quốc đã xây dựng Cảng Gwadar ở Baluchistan, Pakistan, cảng này nối với Kashgar ở khu vực Tân Cương xa xôi về phía tây của Trung Quốc thông qua Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (China-Pakistan Economic Corridor – CPEC) trị giá  trên 1 triệu tỷ đồng(46 tỷ đô la Mỹ) mà cả hai đối tác đều ca ngợi là “tượng đài lớn của tình hữu nghị Pakistan-Trung Quốc”.

Cho vay nhằm Trục lợi

CPEC đóng vai trò chủ đạo trong chương trình Một vành đai, Một con đường (One Belt, One Road – OBOR) của Trung Quốc. Chương trình này gồm một chuỗi các dự án cơ sở hạ tầng trị giá  khoảng 23 triệu tỷ đồng (1 nghìn tỷ đô la Mỹ) trên khắp 70 quốc gia. Bắc Kinh đã giải ngân các khoản vay nhằm trục lợi cho các dự án không bền vững về mặt tài chính trong khuôn khổ OBOR, với mục đích thâu tóm quyền kiểm soát đối với cơ sở hạ tầng mà họ khởi xướng như khoản đền bù khi bên vay không trả được nợ.

Mặc dù Bắc Kinh khăng khăng rằng OBOR là một sáng kiến thương mại, nhưng việc đặt căn cứ hải quân dường như là một phần quan trọng trong ý đồ không được nói ra của Trung Quốc. Gwadar sẽ cho Trung Quốc một cửa ngõ hàng hải đến Biển Ả Rập trên vùng biển phía tây của Ấn Độ và đến Ấn Độ Dương, Vịnh Ba Tư cũng như các vịnh Oman và Aden. Ấn Độ phản đối CPEC vì dự án này chạy qua Gilgit-Baltistan và Kashmir do Pakistan chiếm đóng, mà Ấn Độ cũng có tranh chấp về quyền kiểm soát. Theo thỏa thuận, Pakistan có nghĩa vụ trả khoảng 920 nghìn tỷ đồng (40 tỷ đô la Mỹ) cho Trung Quốc trong 20 năm thông qua trả nợ và cổ tức.

Bắc Kinh cũng tăng cường các bẫy OBOR của mình thông qua những thỏa thuận cung cấp cho quân đội. Vào năm 2017, Islamabad đã công bố việc mua từ Trung Quốc bốn tàu ngầm tấn công lớp Yuan Loại 041 đã được sửa đổi và chuyển giao công nghệ để lắp ráp thêm bốn chiếc nữa tại thành phố cảng Karachi, trong một thỏa thuận ước tính trị giá khoảng 115 nghìn tỷ đồng (5 tỷ đô la Mỹ). Bốn chiếc tàu ngầm đầu tiên sẽ được giao vào năm 2023 và số còn lại chậm nhất là năm 2028 để tạo thành lực lượng nòng cốt của bộ ba tấn công bằng hạt nhân ngoài khơi của Pakistan. Cũng trong năm 2017, Bangladesh đã mua hai tàu ngầm lớp Ming Loại 035G do Trung Quốc chế tạo trị giá gần 4 nghìn 700 tỷ đồng (204 triệu đô la Mỹ).

Công dụng Kép

Xe tăng, tàu hộ tống và máy bay chiến đấu do Trung Quốc chế tạo cũng trang bị cho quân đội Bangladesh, và binh lính của nước này thường xuyên được đào tạo tại Trung Quốc. Hai nước đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược, và Bangladesh chính thức gia nhập OBOR trong chuyến thăm đến Dhaka của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình vào năm 2016.

Kể từ đó, chín dự án trị giá khoảng 163 nghìn tỷ đồng( 7,1 tỷ đô la Mỹ) đã được tiến hành. Những dự án này nằm trong 27 dự án cơ sở hạ tầng thuộc OBOR do Trung Quốc tài trợ ở Bangladesh. Bắc Kinh cũng tuyên bố chính sách không đánh thuế đối với 97% hàng hóa nhập khẩu từ Bangladesh. Trung Quốc đã hứa hỗ trợ tài chính khoảng 689 nghìn tỷ đồng (30 tỷ đô la Mỹ) cho Bangladesh, làm lu mờ các khoản đóng góp viện trợ phát triển của Ấn Độ là khoảng 230 nghìn tỷ đồng (10 tỷ đô la Mỹ).

Bangladesh cũng đã chốt một thỏa thuận trị giá 23 nghìn tỷ đồng (1 tỷ đô la Mỹ) với Trung Quốc về quản lý nước sau khi không đạt được thỏa thuận về việc dùng chung nước của Teesta với Ấn Độ. Đây là con sông dài thứ tư của nước này, bắt nguồn từ Ấn Độ. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Bangladesh, với hoạt động thương mại giữa hai nước trị giá 413 nghìn tỷ đồng (18 tỷ đô la Mỹ). Tổng lượng hàng hóa mua bán của Ấn Độ với Bangladesh có giá trị dao động khoảng 218 nghìn tỷ đồng (9,5 tỷ đô la Mỹ).

Ấn Độ đang xây dựng một đường cao tốc đi qua điểm hợp lưu của sông Indus và sông Zanskar trong khu vực Ladakh của mình. REUTERS

Mặc dù vào năm 2014, một thỏa thuận để Trung Quốc xây dựng một cảng ở Sonadia, Bangladesh bị thất bại, nhưng Trung Quốc đã tìm được một địa điểm thay thế ở Miến Điện để tăng cường sự hiện diện của mình tại Vịnh Bengal trên bờ biển phía đông của Ấn Độ. Trong chuyến thăm Miến Điện vào tháng
1 năm 2020, ông Tập đã hoàn tất một thỏa thuận cho Dự án Cảng Nước sâu của Đặc khu kinh tế Kyaukpyu, với chi phí khoảng 30 nghìn tỷ đồng (1,3 tỷ đô la Mỹ) trong giai đoạn đầu tiên.

Cảng này nằm ở bang Rakhine thuộc phía tây, cạnh Bangladesh về phía bắc, sẽ tiếp giáp với Vịnh Bengal. Bên kia vịnh, Ấn Độ đang phát triển một căn cứ tàu ngầm hạt nhân có tên là Dự án Varsha gần Bộ Tư lệnh Hải quân phía Đông tại Visakhapatnam. Kyaukpyu có thể kiêm cả vai trò là một cơ sở quân sự nếu phát sinh xung đột. Chi phí ban đầu của dự án là 161 nghìn tỷ đồng (7 tỷ đô la Mỹ) đã bị cắt giảm do Miến Điện lo sợ về một cái bẫy nợ. Các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng khác do Trung Quốc viện trợ đang được tiến hành là Thành phố Yangon Mới và Khu Hợp tác Kinh tế Biên giới Trung Quốc-Miến Điện. Trung Quốc bị nghi ngờ đang duy trì một đơn vị tình báo hải quân tại một căn cứ ở quần đảo Coco, gần vùng lãnh thổ đảo Andaman và Nicobar xa xôi của Ấn Độ.

Vào năm 2017, khi Sri Lanka gặp khó khăn trong việc trả các khoản nợ theo thỏa thuận trị giá hơn 25 nghìn tỷ đồng
(1,1 tỷ đô la Mỹ) với Trung Quốc để phát triển cảng biển phía nam Hambantota, Bắc Kinh đã giành quyền kiểm soát cảng chiến lược này thông qua hợp đồng thuê 99 năm. Trung Quốc được sử dụng cảng này, và trong tương lai là cả Gwadar nữa, làm căn cứ Hải quân PLA để củng cố sức mạnh của mình ở vùng ven biển.

Trung Quốc cũng đang mở rộng từ Hambantota đến cảng Colombo, trạm công-te-nơ sâu nhất ở Nam Á. Trong khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất vào Sri Lanka, Công ty Kỹ thuật Cảng Trung Quốc (China Harbour Engineering Co.), một chi nhánh của Công ty Xây dựng Truyền thông Trung Quốc (China Communications Construction Co.) thuộc sở hữu nhà nước, đang tạo ra Thành phố Tài chính Quốc tế Colombo trị giá 32 nghìn tỷ đồng (1,4 tỷ đô la Mỹ) trên 660 mẫu đất lấn biển. “Thành phố bên trong thành phố” này được kỳ vọng sẽ trở thành một trung tâm tài chính lớn để cạnh tranh với Singapore và Dubai cũng như thúc đẩy nền kinh tế và thương mại hàng hải của quốc đảo này. Trung Quốc cũng đang đầu tư 23 nghìn tỷ đổng (1 tỷ đô la Mỹ) để xây dựng ba tòa nhà 60 tầng tại địa điểm này.

Về lãnh thổ đảo Maldives, Ấn Độ lo ngại rằng việc mở rộng tiềm năng — từ 38.000 lên 100.000 mét vuông — của đảo Feydhoo Finolhu, mà một công ty Trung Quốc đã thu được vào năm 2016 theo một hợp đồng thuê 50 năm với giá 92 tỷ đồng (4 triệu đô la Mỹ), có thể dẫn đến việc thành lập một căn cứ quân sự của Trung Quốc, có khả năng là cho tàu ngầm hạt nhân và một trạm nghe lén để theo dõi các hoạt động của hải quân Ấn Độ ở khu vực chiến lược này của Ấn Độ Dương. Maldives nằm cách Kanyakumari, mũi cực nam của Ấn Độ chỉ 623 kilomet. Theo cách tương tự, Trung Quốc đã tạo ra và quân sự hóa các đảo nhân tạo tương tự ở Biển Đông — bảy ở quần đảo Trường Sa và 20 ở quần đảo Hoàng Sa — theo những gì họ tuyên bố là “quyền tự nhiên của mình với tư cách là một quốc gia có chủ quyền”. Nước này cũng đã chất lên Maldives gánh nặng nợ 34 nghìn tỷ đồng(1,5 tỷ đô la Mỹ), khi doanh thu hàng năm của quốc đảo này là khoảng 39 nghìn tỷ đồng (1,7 tỷ đô la Mỹ) và tổng sản phẩm quốc nội là 92 nghìn tỷ đồng (4 tỷ đô la Mỹ).

‘Giải pháp Trọn gói’

Trung Quốc đã thâm nhập vào Bhutan trong những năm gần đây, đỉnh điểm là việc PLA xâm nhập vào vương quốc Phật giáo không giáp biển này vào tháng 11 năm 2020 để xây dựng những gì các hình ảnh vệ tinh cho thấy là một khu dân cư dài và hẹp dọc theo cao nguyên Doklam. Cao nguyên này, nằm ở khu vực biên giới ngã ba đang có tranh chấp mà hai nước này có chung với Ấn Độ, là địa điểm của một cuộc đối đầu căng thẳng dài 73 ngày giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào năm 2017. Các hình ảnh tiếp theo cho thấy những kho đạn dược đã được xây dựng dọc theo khu định cư mới.

Trước cuộc xâm nhập này, Trung Quốc đã công bố một “giải pháp trọn gói” cho tranh chấp ranh giới với Bhutan. Giải pháp này trở lại đề xuất năm 1996 về việc Trung Quốc nhượng cho Bhutan các khu vực tranh chấp về phía bắc để đổi lấy các khu vực tranh chấp về phía tây, bao gồm Doklam và ranh giới phía đông của Bhutan, bao quanh khu bảo tồn rừng Sakteng. Bhutan là đồng minh đáng tin cậy nhất của Ấn Độ trong khu vực, nhưng Hiệp ước Hữu nghị Ấn Độ-Bhutan năm 1949 và 2007 không có điều khoản quốc phòng rõ ràng.

Doklam đóng vai trò then chốt đối với vị thế bá chủ của Trung Quốc trong khu vực, cũng như Thung lũng Chumbi của Tây Tạng, phía bắc Doklam và Hành lang Siliguri của Ấn Độ, về phía nam, cả hai đều là nút thắt chiến lược ở vùng núi. Với một bước tiến táo bạo, Trung Quốc có thể cắt đứt hành lang dài 60 kilomet này, còn được gọi là “Cổ Gà”, một tuyến đường rộng 22 kilomet nối liền phần đất liền của Ấn Độ với tám bang ở vùng đông bắc xa xôi nằm giáp với Bangladesh, Bhutan, Miến Điện và Khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc.

Biện pháp Đáp trả Trung Quốc

Ghi nhận chiến lược nhằm gây ảnh hưởng của Trung Quốc, Ấn Độ đã tăng cường các chuyến thăm thiện chí, cử ba quan chức hàng đầu đến các nước láng giềng vào tháng 11 năm 2020. Bộ trưởng Ngoại giao Subrahmanyam Jaishankar đã đến Seychelles sau các chuyến thăm đến Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Cố vấn An ninh Quốc gia Ajit Doval thăm hàng ngũ lãnh đạo của Sri Lanka và Thư ký Ngoại giao Harsh Shringla đến thăm Nepal, sau các chuyến đi đến Bangladesh và Maldives.

Thời gian có thể không đứng về phía Ấn Độ, nhưng nước này phải tiếp tục chống lại những nỗ lực của Trung Quốc nhằm mua ảnh hưởng với các nước láng giềng. Ngoài việc cung cấp cho các nước láng giềng những lựa chọn về kinh tế và quân sự khác với những cám dỗ từ OBOR của Trung Quốc, Ấn Độ cần trông cậy vào Bộ tứ, theo lập luận của ngày càng nhiều các nhà phân tích. Cùng nhau, các quốc gia trong Bộ tứ có thể tạo ra một quỹ cơ sở hạ tầng cung cấp các lựa chọn bền vững về mặt tài chính để thay thế cho các dự án của Trung Quốc nhằm cài bẫy nợ các nước láng giềng của Ấn Độ.

Hơn nữa, Bộ tứ có thể tăng cường nhận thức về lĩnh vực hàng hải, thể hiện sức mạnh bằng cách chia sẻ công tác hậu cần và phát triển các công nghệ quốc phòng để chống lại Trung Quốc trong khu vực. Việc hoàn thiện các thỏa thuận quốc phòng sẽ giúp củng cố các năng lực của Bộ tứ. Ví dụ, vào tháng 10 năm 2020, Ấn Độ và Hoa Kỳ đã ký một hiệp ước về chia sẻ dữ liệu vệ tinh nhạy cảm, thường được sử dụng cho tên lửa dẫn đường và máy bay không người lái. Đây là thỏa thuận mới nhất trong một loạt các hiệp ước Ấn Độ-Hoa Kỳ để chống lại xu hướng bành trướng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Một Bộ tứ mạnh mẽ, với sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế và quân sự, sẽ, ở mức tối thiểu, buộc Trung Quốc phải suy nghĩ cẩn thận về những động thái khiêu khích liên tục của mình trong khu vực Ấn Độ Dương cũng như hành vi xâm phạm vào biên giới của Ấn Độ và các nước láng giềng.  ο

Share