Ứng phó với COVID-19

Ứng phó với COVID-19

Các chương trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh cung cấp các giải pháp công bằng cho tất cả

SĨ QUAN CHỈ HUY PHI ĐỘI JENNIFER ATKINSON/KHÔNG QUÂN HOÀNG GIA NEW ZEALAND;  PHI ĐỘI TRƯỞNG LIBBY REARDON/KHÔNG QUÂN HOÀNG GIA NEW ZEALAND; KATE MCMORROW/BỘ QUỐC PHÒNG ÚC; VÀ SHARON GOUVEIA FEIST/BỘ CHỈ HUY KHU VỰC ẤN ĐỘ DƯƠNG-THÁI BÌNH DƯƠNG CỦA HOA KỲ

Các cộng đồng trên khắp thế giới đã cảm nhận được tác động của COVID-19, nhưng phụ nữ là những người đã bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi các tác dụng phụ về mặt văn hóa của đại dịch. Các chính sách phong tỏa của chính phủ và những lệnh phải ở nhà đã dẫn đến một “đại dịch đi kèm” ngoài ý muốn là bạo lực nhằm vào phụ nữ và trẻ em gái. Những kỳ vọng về vai trò giới của phụ nữ với tư cách là người chăm sóc chính và người quản lý hộ gia đình đã làm trầm trọng hơn gánh nặng lao động trong gia đình vốn đã không bình đẳng. Phụ nữ thường chiếm đến 70% tổng số nhân viên chăm sóc sức khỏe tuyến đầu và, vì thế, đã phải đối mặt với nguy cơ tiếp xúc với bệnh tăng lên. Việc phụ nữ chiếm số đông trong các ngành dịch vụ và đóng vai trò là người cung cấp dịch vụ chăm sóc đặt họ vào vị thế bấp bênh, khiến họ thường là những người đầu tiên bị mất việc làm. Kiếm kế sinh nhai trong nền kinh tế phi chính thức, chẳng hạn như giúp việc gia đình, nông nghiệp và ngành dệt may, khiến phụ nữ không được hưởng các chương trình kích thích kinh tế của chính phủ. Rõ ràng là đại dịch và các biện pháp ứng phó của chính phủ có những tác động khác nhau lên phụ nữ do các vai trò giới của họ trong xã hội.

Tuy nhiên, chính những vai trò này nêu bật tầm quan trọng của sự tham gia đầy ý nghĩa của phụ nữ vào bất kỳ chiến lược phục hồi bền vững nào. Những gì chúng ta đang thấy trong cuộc khủng hoảng y tế công cộng ngày nay tái khẳng định một thực tế đã được quốc tế công nhận hơn 20 năm trước với việc thông qua Nghị quyết 1325 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSCR) về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh (WPS) — đầu tiên, rằng xung đột và khủng hoảng có tác động không cân xứng lên phụ nữ và trẻ em gái, và thứ hai, rằng những đóng góp của họ thường không được trân trọng và sử dụng đầy đủ, càng làm tăng thêm sự bất ổn và bấp bênh.

Đại úy thuộc Lực lượng Không quân Hoàng gia Úc Nicole Maroske chuẩn bị thực hiện một xét nghiệm COVID-19 tại một cơ sở lấy mẫu ngay trong xe (drive-through) ở Victoria. Bộ Quốc phòng Úc

Do quy mô và tác động gây mất ổn định của đại dịch vi-rút corona, các quốc gia trên thế giới đã đưa các lĩnh vực quốc phòng và an ninh của họ vào các nỗ lực ứng phó và phục hồi. Nhiều nước cũng đã áp dụng quan điểm về giới và các nguyên tắc WPS vào các nỗ lực của họ, chẳng hạn như Lực lượng Quốc phòng New Zealand (NZDF), Bộ Quốc phòng Úc (DOD), Lực lượng Quân sự Cộng hòa Fiji (RFMF) và Bộ Tư lệnh ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Hoa Kỳ (USINDOPACOM). Quan điểm về giới có nghĩa là sự hiểu biết về cách thức mà những khác biệt về giới ảnh hưởng đến nhu cầu trước mắt và lợi ích lâu dài của nam giới, phụ nữ, trẻ em trai và trẻ em gái trong cuộc khủng hoảng. Quan điểm này đặt ra cho quân đội những câu hỏi thích đáng và ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều người trong việc hiểu rõ hơn về giới cũng như cung cấp thông tin để có một phản ứng hiệu quả: Nhu cầu và quyền lợi của ai đang được đáp ứng? Ai có cơ hội tiếp cận với các nguồn lực? Những nam giới và phụ nữ nào bị ảnh hưởng?

Việc triển khai WPS trong ngành quốc phòng của mỗi quốc gia, cùng với phản ứng của mỗi quốc gia với đại dịch, phải cân nhắc đến sự phức tạp của dân số toàn cầu và nhu cầu của người dân trong chính quốc gia đó. Những tóm tắt sau đây nêu bật cách mà bốn quốc gia đang tích hợp quan điểm về giới vào những nỗ lực phòng chống COVID-19 của ngành quốc phòng, phản ánh những trải nghiệm tương tự nhưng cách tiếp cận riêng biệt trong thời gian từng quốc gia tiếp tục đẩy mạnh việc triển khai WPS. 

Lực lượng Quốc phòng New Zealand

Chính phủ New Zealand đã phát triển Kế hoạch Hành động Quốc gia WPS trong năm 2015, và NZDF là một đối tác chính trong việc phát triển và thực hiện kế hoạch này. NZDF được giao nhiệm vụ thực hiện tám trong số 17 đầu ra của kế hoạch, trong số đó có việc tăng số lượng nữ giới trong các lực lượng mặc quân phục cũng như triển khai và lồng ghép quan điểm giới vào đào tạo và hoạt động. NZDF có một cán bộ toàn thời gian chuyên trách về việc thực hiện WPS để giám sát công việc này, ngoài ra có một cán bộ làm việc bán thời gian để hỗ trợ cho các nỗ lực WPS ở các đảo Thái Bình Dương. Sự giám sát của họ đã đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu, quản lý và ứng phó thành công với COVID-19.

Vào tháng 3 năm 2020, NZDF đã khởi động Chiến dịch Bảo vệ để điều phối công tác ứng phó nội bộ cũng như sự đóng góp cho công tác ứng phó với COVID-19 của chính phủ. Ngay từ đầu, một số lượng nhỏ các nhân viên giàu kinh nghiệm của NZDF đã được điều động để hỗ trợ trung tâm quản lý ứng phó của chính phủ, tận dụng chuyên môn về lập kế hoạch, phân tích và hậu cần của NZDF. Vòng tập huấn đầu tiên trước khi nhận nhiệm vụ cho binh sĩ bao gồm thông tin tóm tắt về các khía cạnh có sự khác biệt về giới của COVID-19, với tài liệu được lấy từ nghiên cứu quốc tế và dựa trên dữ liệu dân số của New Zealand. Bản tóm tắt ghi nhận tác động bất cân xứng mà phụ nữ phải chịu do COVID-19 và phong tỏa, sự cần thiết của việc tính đến những tác động này trong việc lập kế hoạch và tầm quan trọng của việc đưa phụ nữ vào các nhóm làm việc của NZDF.

Một y tá lấy mẫu của một bệnh nhân để xét nghiệm COVID-19 tại một điểm lấy mẫu ngay trong xe tại Caloundra, Úc, vào tháng 4 năm 2020. REUTERS

Trong thời gian đại dịch diễn biến, nhân viên NZDF ngày càng chịu trách nhiệm lớn hơn trong việc hỗ trợ các cơ sở cách ly và kiểm dịch được quản lý (managed-isolation and quarantine facilities, MIQF). Ban đầu một khách sạn trong một thành phố đã được sử dụng làm cơ sở cách ly nhưng chẳng mấy chốc đã mở rộng ra hơn 30 cơ sở trên toàn quốc. Các MIQF là nơi ở cho nhiều công dân New Zealand khác nhau, mỗi công dân ở trong 14 ngày, phần lớn trong số này là người vừa từ nước ngoài trở về. Nhân viên NZDF đã điều phối các nỗ lực giữa chủ khách sạn và các bên cung cấp khác, bao gồm nhân viên an ninh, cảnh sát, cơ quan quản lý phúc lợi xã hội và nhân viên khách sạn. Tính đến tháng 9 năm 2020, tại bất kỳ thời điểm nào cũng luôn có hơn 250 nhân viên tiếp tục hỗ trợ công tác ứng phó với COVID-19, hầu hết trong số đó là hỗ trợ các MIQF.

Kết quả là, tóm tắt quan điểm giới đã được điều chỉnh để bao gồm các cân nhắc về giới cụ thể trong môi trường MIQF. Dựa trên các bài học rút ra từ các trại tập trung dành cho người bị mất nơi ở trong nước và thảo luận với các nhân viên hỗ trợ MIQF, bản tóm tắt được điều chỉnh đã nhấn mạnh những phân tích có giá trị. Thứ nhất, trong nội bộ MIQF, bạo lực giới xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: bạo lực gia đình giữa những người thân trong gia đình, cáo buộc về xâm hại tình dục giữa các khách, khả năng xảy ra bóc lột tình dục với phụ nữ chịu rủi ro và việc sắp xếp không chủ ý cho khách ở gần khách có tiền án hình sự hoặc tội phạm tình dục. Những gián đoạn đối với sức khỏe tình dục và sinh sản trong MIQF cũng được ghi nhận, nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc cân nhắc đến phụ nữ mang thai, đặc biệt là những người cần được quản lý lâm sàng tại chỗ hoặc cần rời khỏi MIQF để sinh con.

Hơn nữa, các cân nhắc về lập kế hoạch cần tính đến cách mà phụ nữ có thể tiếp cận với các sản phẩm vệ sinh dành cho nữ giới nếu họ không thể rời khỏi MIQF. Bản tóm tắt được điều chỉnh cũng nhấn mạnh tới những thách thức mà các cha mẹ đơn thân (thường là phụ nữ) có khả năng phải đối mặt trong các MIQF, đặc biệt là những người có nhiều con hoặc con có nhu cầu đặc biệt. Cuối cùng, bản tóm tắt nhấn mạnh rằng các nhân viên nên tận dụng các cơ hội tương tác với những người khách ở MIQF mà có tầm ảnh hưởng trong các nhóm lớn hơn và nhờ họ truyền bá thông tin và phản hồi, đặc biệt là khi có rào cản về ngôn ngữ.

Nhân viên của NZDF đang cung cấp các phản hồi có giá trị về tác động phân chia theo giới của trải nghiệm ở trong MIQF. Thông tin này đang tiếp tục nâng cao chất lượng của MIQF và chuẩn bị tốt hơn cho đợt luân chuyển nhân sự tiếp theo. 

Lực lượng Quân đội Cộng hòa Fiji (Republic of Fiji Military Forces, RFMF)

Việc triển khai WPS trong RFMF bao gồm xây dựng chính sách và hoạt động đào tạo, bao gồm đào tạo để nâng cao nhận thức về giới trên toàn cơ sở và khóa học có sự hướng dẫn về giới từ nhiều cơ quan cho các nhân viên chính phủ và quân đội Fiji. Một ủy ban WPS đã được thành lập để làm việc cùng với các đối tác pháp lý nhằm điều chỉnh các chính sách tác động không cân xứng đến phụ nữ và đảm bảo các cơ chế hỗ trợ được áp dụng.

Những người phụ nữ đeo khẩu trang để hạn chế sự lây lan của COVID-19 khi họ đi qua một ga tàu điện ngầm ở Seoul, Hàn Quốc. THE ASSOCIATED PRESS

Trong khi COVID-19 đe dọa sức khỏe về thể chất và tinh thần của người dân Fiji, một nhóm RFMF đã được thành lập để hỗ trợ việc ứng phó. Sự hỗ trợ này bao gồm thiết lập các kế hoạch dự phòng, hỗ trợ thực thi kiểm dịch và thông báo cho các bộ trưởng phụ trách về cơ sở hạ tầng, y tế và quốc phòng. Ngay từ những giai đoạn đầu, một cố vấn về giới đã tham gia vào nhóm và chịu trách nhiệm làm nổi bật các khía cạnh về giới của cuộc khủng hoảng này (chẳng hạn như phân tích nhân khẩu học dân số, sự di chuyển và mức độ rủi ro) cũng như xác định các kế hoạch ứng phó nhân đạo. Do sự phức tạp của mối đe dọa, cộng thêm tình thế biến đổi khi phải ứng phó với Lốc xoáy nhiệt đới Harold vào tháng 4 năm 2020, một phương pháp tiếp cận với sự tham gia của nhiều cơ quan đã được áp dụng.

Mặc dù đến tháng 5 năm 2020 mối đe dọa COVID-19 đã giảm đáng kể, nhưng sự hợp tác giữa nhiều cơ quan vẫn tiếp tục, cả trong việc ứng phó trực tiếp với đại dịch cũng như liên quan đến sự ảnh hưởng của các biện pháp phong tỏa. Tương tự như xu hướng chung trên toàn cầu, chính phủ Fiji đã thấy có sự gia tăng về số lượng các cuộc gọi đến đường dây nóng về bạo lực gia đình — từ 87 cuộc vào tháng 2 năm 2020 lên hơn 500 cuộc vào tháng 4 năm 2020. Cách tiếp cận với sự phối hợp của nhiều cơ quan một lần nữa được huy động thông qua một liên minh gồm các cơ quan phi chính phủ dưới sự chỉ đạo của Bộ Phụ nữ, Trẻ em và Xóa đói Giảm nghèo. Cùng với khóa đào tạo về quấy rối tình dục do Phong trào Quyền Phụ nữ Fiji cung cấp cho Hải quân Cộng hòa Fiji và sự hỗ trợ liên tục của RFMF trong việc thực thi kiểm dịch cho Bộ Y tế, sự hợp tác giữa các cơ quan đã trở thành dấu ấn thành công của Fiji trong việc chống COVID-19 và các tác động theo giới tính của dịch bệnh.

Bộ Quốc phòng Úc

Trong năm thứ 20 của UNSCR 1325, Úc đã duy trì một nhịp độ cao trong việc triển khai chương trình WPS thông qua nhân sự và nguồn lực chuyên trách để tăng cường năng lực. Bộ Quốc phòng Úc đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc thực hiện chương trình WPS và lan tỏa nhận thức trong bộ theo sáu hướng nỗ lực: đảm bảo các thiết lập chiến lược được áp dụng thông qua việc tích hợp quan điểm giới vào chính sách và học thuyết; đào tạo một số lượng lớn người trong khắp tổ chức; sắp xếp nhân sự chuyên về thực hiện chương trình WPS; duy trì tư thế sẵn sàng để làm nhiệm vụ thông qua việc triển khai các cố vấn về giới cho các chiến dịch và cuộc tập trận ; hỗ trợ các đối tác quốc tế thông qua các sáng kiến và chương trình xây dựng năng lực; và phát triển một khung quản trị và báo cáo chặt chẽ để đảm bảo Úc đáp ứng được các nghĩa vụ UNSCR 1325 của mình.

Từ năm 2012, DOD đã bồi đắp chuyên môn về đánh giá các tác động có sự khác biệt giới của thiên tai và xung đột. Chuyên môn này cung cấp nền tảng để Bộ đóng góp vào công tác ứng phó với đại dịch. Tác động có sự khác biệt về giới của COVID-19 đã được ghi nhận chi tiết. Theo tổ chức hỗ trợ phi lợi nhuận CARE Australia, 80% người dân Úc làm việc trong các ngành công nghiệp cung cấp các dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, giáo dục và bán lẻ, vốn là những ngành bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Phụ nữ phải đối mặt với sự bấp bênh lớn hơn vì họ chiếm phần lớn trong số những người lao động bán thời gian và không có hợp đồng dài hạn. Họ cũng đảm nhận các vai trò chăm sóc không được trả lương. Thêm vào đó, các chuyên gia đã báo cáo sự gia tăng trong tần suất của các vụ bạo lực đối với phụ nữ. Điều này cũng tương tự như xu hướng trên toàn cầu, với dự đoán của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc rằng cứ ba tháng phong tỏa, sẽ có thêm 15 triệu vụ bạo lực gia đình xảy ra trên toàn thế giới. Những ngày đầu của đại dịch xảy ra sau một mùa cháy rừng thảm khốc ở Úc, càng khiến nhiều gia đình và doanh nghiệp phải căng thẳng hơn.

Tính đến tháng 8 năm 2020, hơn 3.000 binh sĩ của Lực lượng Quốc phòng Úc (Australian Defence Force – ADF) đã được điều động trong nhiều vai trò đa dạng để hỗ trợ nước này ứng phó với COVID-19. Sự hỗ trợ này bao gồm hoạt động xét nghiệm, hậu cần, truy vết tiếp xúc và quản lý việc đóng cửa biên giới. Với tương tác cộng đồng của ADF, một mạng lưới gồm các cố vấn về giới và những người chịu trách nhiệm về vấn đề giới đã được đưa vào công tác ứng phó. Một hệ thống chia theo bậc đã được thiết lập, từ các trụ sở chiến lược đến cấp đơn vị, cho phép thông tin được truyền đạt và phản hồi được chuyển lại. Một gói đào tạo và video trực tuyến, có tiêu đề Nhận thức về Giới, Bản địa và Văn hóa (Gender, Indigenous and Culture Awareness), đã được xây dựng cho tất cả các binh sĩ được điều động và làm việc với cộng đồng. Một danh sách kiểm tra “Thẻ Thông minh cho Người lính” dành cho các chỉ huy cùng với bản tóm tắt về gia đình và bạo lực gia đình đã được xây dựng để làm hướng dẫn cho việc tích hợp các cân nhắc về giới trong suốt quá trình lập kế hoạch và thực hiện. Bộ Quốc phòng ở vị thế tốt để giải quyết các tác động về giới trong đại dịch cũng như đáp ứng các mối đe dọa mới xuất hiện, nhu cầu về ứng phó nhân đạo và các tình huống khủng hoảng hoặc xung đột khác thông qua phương pháp tiếp cận WPS. 

Bộ chỉ huy Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Hoa Kỳ

Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã áp dụng WPS kể từ khi công bố Kế hoạch Hành động Quốc gia đầu tiên của Hoa Kỳ vào năm 2011. Sự ủng hộ này đã được hệ thống hóa triệt để hơn với việc thông qua Đạo luật WPS vào năm 2017, Chiến lược Hoa Kỳ vào năm 2019 và Khung Chiến lược và Kế hoạch Triển khai của Bộ vào năm 2020. USINDOPACOM đã thành lập một Văn phòng Phụ nữ, Hòa bình và An ninh bao gồm ba vị trí đóng vai trò then chốt đối với việc thực hiện WPS: cố vấn về giới cho bộ chỉ huy, nhà phát triển chương trình giảng dạy WPS và chuyên gia phân tích giới.

Khi đại dịch toàn cầu bùng phát vào đầu năm 2020, văn phòng WPS đã xác định hai lĩnh vực chính cho việc cải thiện hoạt động lập kế hoạch và ứng phó của USINDOPACOM: thứ nhất, thông qua đào tạo về giới và COVID-19 trước khi bố trí các đơn vị Vệ binh Quốc gia Hawaii trong khi họ chuẩn bị để hỗ trợ cho công tác ứng phó của cộng đồng và thứ hai, thông qua việc thu thập dữ liệu có liên quan ở khu vực và phát triển các phân tích giới để cung cấp thông tin tốt hơn cho việc ra quyết định. USINDOPACOM cũng đã sử dụng các bài viết kỹ thuật số và video đào tạo để làm nổi bật các tác động có sự khác biệt về giới của COVID-19 đối với an ninh trong khu vực.

Đào tạo cho quân nhân trước khi triển khai phải cụ thể theo từng hoàn cảnh và phù hợp với đặc điểm nhân khẩu học của người dân, nhưng có những cân nhắc về giới ở cấp độ vĩ mô mà áp dụng cho cộng đồng địa phương, ví dụ như: sự gia tăng bạo lực gia đình trong thời gian phong tỏa, gián đoạn khả năng tiếp cận với dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và tình dục, phụ nữ chiếm phần lớn trong nhân viên y tế và tác động không cân xứng đến các cộng đồng dễ bị tổn thương khác. Ở Hawaii, cộng đồng người Hawaii bản địa và người dân trên các đảo Thái Bình Dương đang phải chịu đựng hậu quả nặng nề nhất. Đại dịch đã làm trầm trọng thêm những bất bình đẳng về cơ cấu và hệ thống xã hội như thiếu cơ hội tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, tình trạng sống đông đúc trong nhà ở có nhiều thế hệ và việc làm không chính thức và chính thức trong các ngành tuyến đầu. Tập huấn về giới và COVID-19 tập trung vào cách tiếp cận an ninh có tính đến mọi người, hiểu rằng nam giới, phụ nữ, trẻ em trai và trẻ em gái trải qua cuộc khủng hoảng về y tế công cộng này theo những cách khác nhau; những vai trò giới của họ có thể khiến họ bị tổn hại hoặc khiến họ mạo hiểm để tồn tại theo nhiều cách khác nhau; và khả năng tiếp cận của họ với các nguồn cứu trợ và nguồn lực để phục hồi có thể khác nhau.

Một khoảng cách lớn về dữ liệu giới liên quan đến COVID-19 vẫn tiếp tục trên toàn cầu, và văn phòng WPS của USINDOPACOM đã phát triển hoạt động báo cáo và phân tích nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc phải có nhiều dữ liệu hơn để ra quyết định được hiệu quả. Điều này bao gồm các xu hướng kinh tế xã hội theo giới trong khu vực, các tác động về sức khỏe theo giới, các bài viết về tầm quan trọng của lăng kính giới trong việc lập kế hoạch, cũng như một nghiên cứu xem xét dữ liệu hiện có liên quan đến giới về COVID-19 và đưa ra các khuyến nghị chính sách.

Các Nỗ lực Phục hồi

Các nỗ lực ngắn hạn và dài hạn của chính phủ để phục hồi sau đại dịch COVID-19 phải cân nhắc đến những khía cạnh dễ bị tổn thương riêng mà phụ nữ và trẻ em gái phải đối mặt trong cuộc khủng hoảng này và đảm bảo rằng họ được bảo vệ và có quyền tiếp cận an toàn với những sự trợ giúp của công tác cứu trợ và phục hồi. Những chiến lược phục hồi của họ phải kết hợp với quan điểm về giới. Chương trình WPS trang bị cho các ngành quốc phòng và an ninh để gắn kết tốt hơn với dân cư của họ và cung cấp các giải pháp phù hợp với tất cả mọi người. Các ngành quốc phòng cần tiếp tục xây dựng năng lực cố vấn về giới, điều này sẽ cải thiện đáng kể khả năng tương tác và phối hợp, cũng như tăng hiệu quả của nhiệm vụ.

Những tác động có khác biệt về giới của đại dịch sẽ dần lộ ra trong nhiều năm. Các ngành quốc phòng và an ninh của các quốc gia sẽ tiếp tục học hỏi và sử dụng những bài học này để đào tạo các bộ phận tương ứng; đảm bảo rằng nhu cầu của phụ nữ, nam giới, trẻ em gái và trẻ em trai được đáp ứng trong các nhiệm vụ của chúng ta; tăng cường chia sẻ thông tin về việc thực hiện WPS; và tăng cường khả năng phục hồi ở cấp quốc gia và khu vực để giải quyết một cách hiệu quả những thách thức thường khó lường, phức tạp về an ninh trong thế kỷ 21.  

Share