Tự do báo chí sụt giảm trước Ngày Tự do Báo chí Thế giới

Tự do báo chí sụt giảm trước Ngày Tự do Báo chí Thế giới

Nhân viên của DIỄN ĐÀN

Tự do báo chí trên toàn thế giới đang giảm sút và các luật lệ hà khắc được thực thi trong đại dịch COVID-19 đã đẩy nhanh diễn biến theo chiều hướng tiêu cực này, theo một báo cáo thường niên của tổ chức Phóng viên Không Biên giới (Reporters Without Borders) được công bố vào giữa tháng 4 năm 2021, hai tuần trước Ngày Tự do Báo chí Thế giới là ngày 3 tháng 5.

Tổ chức Phóng viên Không Biên giới, thường được gọi tắt là RSF, đã nêu tên Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc) như là một trong những quốc gia có tình trạng tự do báo chí kém nhất. Tổ chức này xếp Trung Quốc ở vị trí thứ 177 trong tổng số 180 quốc gia cho năm thứ ba liên tiếp trên bảng xếp hạng Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới 2021 của mình.

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) “tiếp tục đưa công tác kiểm duyệt, giám sát và tuyên truyền trên internet lên những tầm cao chưa từng có tiền lệ”, báo cáo của RSF cho biết. “Bắc Kinh đã tận dụng đại dịch COVID-19 để đẩy hoạt động kiểm soát thông tin trên mạng internet lên mức thậm chí còn chặt hơn”.

Trung Quốc tiếp tục là “quốc gia bỏ tù nhiều nhà báo nhất” trên thế giới, báo cáo cho biết, với hơn 120 người bảo vệ tự do báo chí đã bị bắt giam. Ít nhất bảy nhà báo vẫn ở trong tù vì đưa tin về đại dịch và hơn 450 người dùng mạng xã hội đã bị bắt giữ trong một thời gian ngắn vì chia sẻ “tin đồn sai lệch” về vi-rút, theo RSF.

Ngoài ra, “ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, ‘virus kiểm duyệt’ vượt ra khỏi biên giới Trung Quốc, đặc biệt là nó đã lan đến Hồng Kông (đứng thứ 80), nơi luật an ninh quốc gia do Bắc Kinh áp đặt đe dọa các nhà báo một cách nghiêm trọng”, báo cáo cho biết và gọi việc “kiểm soát thông tin theo lối độc tài chuyên chế” của ĐCSTQ ở Hồng Kông là “một mối quan ngại nghiêm trọng”.

Chỉ có Turkmenistan, Triều Tiên và Eritrea xếp hạng thấp hơn Trung Quốc trên bảng xếp hạng chỉ số này. Đây là chỉ số đánh giá các quốc gia dựa trên mức độ tự do mà các nhà báo được hưởng. Triều Tiên, “không cần học hỏi gì về kiểm duyệt từ nước láng giềng Trung Quốc, tiếp tục xếp hạng trong số những nước có kết quả đánh giá tồi tệ nhất theo chỉ số này vì kiểu kiểm soát độc tài chuyên chế đối với thông tin và người dân của nước này. Một công dân Triều Tiên vẫn có thể bị bắt vào trại tập trung chỉ vì xem trang web của một cơ quan truyền thông có trụ sở ở nước ngoài”, báo cáo cho biết.

Theo báo cáo, nền báo chí ở Miến Điện, quốc gia được xếp hạng thứ 140, đã bị cuộc đảo chính của quân đội vào ngày 1 tháng 2 năm 2021 đẩy lùi lại một thập kỷ. Các nhà báo ở đó “một lần nữa phải đối mặt với các chiến dịch bắt giữ và kiểm duyệt có hệ thống, và nhiều người sẽ rút về làm việc một cách bí mật để có thể tự do đưa tin về những việc đang xảy ra và lẩn tránh sự truy lùng của cảnh sát.”

Theo trang web của Liên Hợp Quốc, Ngày Tự do Báo chí Thế giới năm nay, với chủ đề “thông tin là quyền lợi của công chúng”, sẽ nỗ lực để tăng cường nhận thức về việc những hệ thống truyền thông đang thay đổi sẽ ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe, nhân quyền, các nền dân chủ và sự phát triển bền vững trên toàn thế giới. Chủ đề này đem đến “một cơ hội để khẳng định tầm quan trọng của việc trân trọng thông tin trong vai trò là quyền lợi của công chúng, và khám phá những điều có thể được thực hiện trong khâu sản xuất, phân phối và tiếp nhận nội dung để củng cố nền báo chí, và để thúc đẩy sự minh bạch và trao quyền, đồng thời cũng không bỏ lại ai ở phía sau”.

Theo trang web của UNESCO, ngày nay chủ đề vẫn còn nguyên tính thời sự như 30 năm trước khi các nhà báo châu Phi ký một tuyên bố tại một hội nghị của UNESCO ở Windhoek, Namibia, vào năm 1991 để xây dựng một nền báo chí tự do, độc lập và đa nguyên, kết nối sự tự do trong việc tìm kiếm, truyền đạt và nhận thông tin với lợi ích của công chúng.

Vào tháng 12 năm 1993, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc công bố Ngày Tự do Báo chí Thế giới và bắt đầu tổ chức kỷ niệm ngày này vào ngày 3 tháng 5 hàng năm, ngày kỷ niệm của bản tuyên bố ở Windhoek. Các tuyên bố tương tự đã được ký kết ở các khu vực khác tại các quốc gia đang phát triển để khẳng định cam kết của cộng đồng quốc tế đối với tự do báo chí. (Ảnh: Các nhà báo Pakistan tham dự lễ cầu thắp nến để kỷ niệm Ngày Tự do Báo chí Thế giới vào ngày 3 tháng 5 năm 2019, tại Karachi.)

Năm nay, các nhà tổ chức Ngày Tự do Báo chí Thế giới nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết khả năng tồn tại của phương tiện truyền thông, tính minh bạch của nền tảng và năng lực cũng như mức độ hiểu biết của người dùng.

“Nhận thức về sự phụ thuộc lẫn nhau của các yếu tố này trong tình hình chung là một bước tiến tới hệ sinh thái thông tin tốt hơn. Theo trang web của UNESCO, sự nhận thức như vậy là một tiền đề cho những thay đổi có thể xảy ra trong chính sách, quy định, tự điều tiết, công tác quản trị gồm bên liên quan, giáo dục và sự tham gia của công chúng khi người dân có đầy đủ thông tin”. “Thông tin là một quyền lợi của mỗi cá nhân, nhưng thông tin nào có sẵn, thông tin nào nổi bật và thông tin nào được nhận diện là mối quan ngại thường gặp”.

Ngày Tự do Báo chí Thế giới cũng nhằm nhắc nhở các chính phủ tiếp sức cho sự cam kết của họ đối với tự do báo chí và khuyến khích những người làm việc trong giới truyền thông suy ngẫm về tự do báo chí và đạo đức nghề nghiệp.

HÌNH ẢNH: THE ASSOCIATED PRESS

Share