Nghệ nhân Nhật Bản Giữ gìn Truyền thống,  Làm Rối Bunraku cho Trẻ em

Nghệ nhân Nhật Bản Giữ gìn Truyền thống, Làm Rối Bunraku cho Trẻ em

Câu chuyện và Hình ảnh của REUTERS

Bị kẹt ở nhà trong nhiều tuần trong thời gian Nhật Bản áp dụng tình trạng khẩn cấp do vi-rút corona, bậc thầy múa rối Bunraku nổi tiếng của Nhật Bản Kanjuro Kiritake đã vô cùng lo lắng. 

Nghệ thuật của ông, một sân khấu múa rối truyền thống, chỉ dành cho nam giới của Nhật Bản, đã xuất hiện ở Osaka vào cuối những năm 1600, nhưng vào năm 2020 cảm thấy sự tồn tại của mình bị đe dọa, ông chia sẻ. Tất cả các buổi biểu diễn của ông đã bị hủy bỏ trong nhiều tháng.

“Có nhiều điều nảy ra trong tâm trí tôi: Khi nào đại dịch sẽ kết thúc? Khi nào các buổi biểu diễn sẽ được tiếp tục?” Ông Kanjuro, 67 tuổi, nói trong ngôi nhà của mình, nơi có một căn phòng dành riêng cho nghệ thuật múa rối. Ông cũng tự hỏi liệu người thầy 87 tuổi của mình có bao giờ được biểu diễn lần nữa hay không.

Giải pháp là dành thời gian ở nhà để làm rối cho trẻ em. Đó là một thú vui hiếm thấy của một nghệ sĩ rối Bunraku. Với ông, hoạt động này gắn liền với công việc ông đã theo đuổi qua nhiều thập kỷ. Chính phủ Nhật Bản đã phong tặng ông là một Bảo vật Sống của Quốc gia vì các buổi biểu diễn kịch rối truyền thống của ông.

Gần 30 học sinh lớp sáu đã tham gia vào các lớp học gần đây. Các bạn nhỏ tập điều khiển con rối trong một phòng tập thể dục giữa cái nóng như thiêu như đốt, trong khi ông Kanjuro mặc áo thun hướng dẫn bọn trẻ. 

Trong nghệ thuật Bunraku, mỗi con rối được điều khiển bởi ba người: một nghệ sĩ rối chính và hai người khác, mặc đồ đen, che kín mặt. Nghệ sĩ chính điều khiển đầu và tay phải, còn một người điều khiển tay trái và một người khác điều khiển cả hai chân. Các buổi biểu diễn có người kể chuyện, gọi là tayu, và các nhạc cụ truyền thống. 

Năm con rối do Kanjuro chế tác có khuôn mặt ngộ nghĩnh với những sợi tóc bằng len phủ lòa xòa. Những con rối cũng đi tất màu sắc sặc sỡ mà ông mua trên mạng. 

TỪ BÀN CHÂN ĐI LÊN 

Theo con đường của cha mình, ông Kanjuro đã bắt đầu sự nghiệp nghệ nhân múa rối của mình ở tuổi 14, khi trở thành học trò của Minosuke Yoshida, nghệ nhân 87 tuổi hiện là nghệ sĩ điều khiển rối cao tuổi nhất đang còn sống. Giống như những người khác, Kanjuro bắt đầu từ bàn chân của những con rối, sau đó chuyển sang bàn tay trái. Một nghệ nhân múa rối có thể mất đến hơn 30 năm thì mới được điều khiển cái đầu. Ông nói: “Đó là một vai trò vô hình và khó khăn”, ông nói về việc điều khiển chân tay. “Khán giả không biết bạn là ai và những tràng pháo tay sẽ dành cho người điều khiển chính.” 

Hiểu được cách điều khiển bàn chân là vô cùng quan trọng; người biểu diễn làm việc đó chạm vào phần thắt lưng của nghệ nhân chính, cảm nhận cách anh ta di chuyển. Đó là một bài học mà Kanjuro rút ra từ người cha quá cố của mình, người mà ngay cả sau khi bệnh tật khiến ông gầy đi đã sử dụng toàn bộ cơ thể của mình để điều khiển rối trong vai trò là nghệ sĩ chính. 

“Tôi học được từ cha rằng bạn sẽ phải sử dụng toàn bộ cơ thể — từ ngón chân đến đầu ngón tay — để làm cho con rối thật sống động,” ông Kanjuro nhớ lại. “Và cách một nghệ sĩ múa rối nhỏ bé và gầy gò có thể điều khiển một con rối lớn bằng cách làm điều đó”. 

Ông Kanjuro là một trong những nghệ sĩ Bunraku nổi tiếng nhất Nhật Bản, nhưng ông vẫn lo lắng về việc chiêu mộ tài năng trẻ. 

Nhà hát Bunraku Quốc gia ở Osaka cung cấp một chương trình đào tạo miễn phí, kéo dài hai năm. Hơn một nửa trong số 83 nghệ sĩ biểu diễn hiện nay đã tốt nghiệp từ chương trình này. Nghệ thuật này đã giảm sức hút với công chúng cả trước khi đại dịch xảy ra, và tại thời điểm tháng 9 năm 2020, chỉ có hai sinh viên đang được đào tạo.

Có lẽ, ông Kanjuro suy nghĩ, những người được thuê để mở rèm cửa hoặc bưng bê các đạo cụ sân khấu có thể đem lòng yêu Bunraku và muốn học môn này. Các buổi biểu diễn tại Tokyo được hoạt động trở lại vào tháng 9. 

“Giống như sumo và rakugo là các môn có sự tham gia của người nước ngoài, một ngày nào đó chúng tôi có thể
có những nghệ sĩ người nước ngoài”, ông Kanjuro nói, đề
cập đến các bộ môn đấu vật và kể chuyện truyền thống của Nhật Bản. “Và việc phụ nữ tham gia cũng có thể chỉ là vấn
đề thời gian”. 

Share