Chiến trường Đô thị

Chiến trường Đô thị

Sự Trỗi dậy Chớp nhoáng của các Siêu Đô thị làm Biến đổi Bản chất của Chiến tranh

Nhân viên của DIỄN ĐÀN 

Đường phố tối đen bởi bụi và khói và xuyên qua những con hẻm hẹp, phủ bóng, quân đội di chuyển theo từng nhóm, giành lại thị trấn bị vây hãm theo từ ô cửa này qua ô cửa khác, từ mái nhà này sang mái nhà khác. Ở ngoại ô thị trấn, cánh quạt của một chiếc Osprey MV-22 làm bụi và mảnh vụn bay tung lên trong khi một đội quân giải phóng khác vây quanh chiếc trực thăng và tiến vào trận chiến chống lại các lực lượng của đối phương.

Khi tự do một lần nữa được giành lại cho thị trấn giả lập này gồm các container vận chuyển được biến đổi trên bờ biển phía đông bắc của Úc, nhiệm vụ đột kích vào thành phố kết thúc cuộc tập trận Carabaroo.

Trong hơn ba tuần, gần 400 Binh sĩ và Thủy quân lục chiến từ Úc, Philippines và Hoa Kỳ đã tham gia vào các chiến dịch huấn luyện ở thành phố tại Khu vực Huấn luyện Vịnh Shoalwater rộng lớn của Lực lượng Quốc phòng Úc ở Queensland. Khi giành lại khu mô phỏng nơi dân ở, quân đội đã sử dụng các kỹ năng và chiến thuật được mài giũa trong cuộc tập trận ba bên vào giữa năm 2019.

“Carabaroo tập trung vào việc học hỏi lẫn nhau, xây dựng niềm tin vào nhau, tìm hiểu về các nền văn hóa khác nhau của các bên và chia sẻ các giá trị và sau đó quy tụ những điều này trong một kịch bản chiến đấu cao cấp, có lẽ là phức tạp nhất trong số tất cả các kịch bản trong chiến tranh đô thị”, Chuẩn tướng Quân đội Úc Andrew Hocking, Chỉ huy của Lữ đoàn 7, đã nói trong một bài viết trên trang web của Bộ Quốc phòng Úc.

Một người lính Quân đội Úc tham gia Cuộc tập trận Carabaroo năm 2019. Các cuộc tập trận tương tự đã được tổ chức trên khắp Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương khi quá trình đô thị hóa tăng nhanh định hình lại chiến tranh. HẠ SĨ DESTINY DEMPSEY/QUÂN ĐOÀN THỦY QUÂN LỤC CHIẾN HOA KỲ

Trên khắp khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và xa hơn nữa, các quân đội diễn tập những kịch bản tương tự trong khi các nhà hoạch định quân đội chuẩn bị cho một thực tế chiến trường mới được thúc đẩy bởi sự biến động trong dân số: sự xuất hiện của các siêu đô thị.

Đến năm 2050, hơn hai trong số ba người trên khắp thế giới sẽ sống ở khu vực đô thị — tăng khoảng 20% so với tỷ lệ cư dân thành phố vào năm 2021. Trong vòng một thập kỷ tới, số lượng siêu đô thị từ 10 triệu cư dân trở lên sẽ tăng thêm một phần ba, từ 33 lên 43.

Phần lớn sự tăng trưởng đô thị được dự kiến — mà Hội đồng Tình báo Quốc gia Hoa Kỳ đã gọi là “sự thay đổi về mặt cấu trúc” — sẽ xảy ra ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, một khu vực đã phình to với nhiều siêu đô thị của hành tinh, như Tokyo, New Delhi, Thượng Hải, Mumbai, Bắc Kinh và Dhaka.

Cuộc cách mạng về nhân khẩu học này đặt ra những gánh nặng cực kỳ to lớn lên các quốc gia trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững đồng thời duy trì sự ổn định xã hội. Nó cũng đang biến đổi bản chất của chiến tranh đô thị.

Ông Antonio Sampaio, nghiên cứu viên về xung đột, an ninh và phát triển tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, đã viết trong một bài báo vào tháng 7 năm 2018 cho Bloomberg CityLab: “Thành phố là công cụ mạnh nhất mà nhân loại có cho sự phát triển kinh tế và xã hội”. “Tỷ lệ đô thị hóa cao đi kèm với nhiều kết quả tích cực bao gồm thu nhập cao hơn và tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh thấp hơn. Sự liên kết tích cực này đang bị đe dọa bởi thách thức chung đến từ quá trình đô thị hóa nhanh chóng và mất ổn định ở một số khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi xung đột trên thế giới”, ông Sampaio viết. “Nếu các bên cung cấp viện trợ, các tổ chức quốc tế và lực lượng vũ trang không ưu tiên các thành phố đang phát triển nhanh chóng và làm việc cùng với nhau để ổn định chúng, thì những căng thẳng âm ỉ có thể leo thang thành xung đột bạo lực”.

Với khoảng 37 triệu cư dân, vùng đô thị Tokyo mở rộng là nơi sinh sống của gần 30% dân số Nhật Bản và là siêu đô thị đông dân nhất thế giới. AFP/GETTY IMAGES

Nếu những xích mích đó gây ra chiến tranh, thì mật độ, sự phức tạp và tính liên kết chặt chẽ của các trung tâm tập trung đông dân nhất thế giới sẽ đem đến một hỗn hợp dễ cháy. Theo Tiến sĩ Russell Glenn, giám đốc kế hoạch và chính sách tại Bộ Chỉ huy Huấn luyện và Học thuyết của Quân đội Hoa Kỳ (Training and Doctrine Command – TRADOC), “Thách thức đến từ các thành phố lớn không giống [bất cứ điều gì] mà chúng ta đã từng đối phó trong lịch sử”.

TÁI CẤU TRÚC ĐỊA CHẤN

Theo nhiều cách, sự chú trọng trở lại vào xung đột đô thị có thể được xem là một bước trở lại quá khứ. Từ các chiến dịch của Napoléon cho đến Chiến tranh thế giới thứ nhất, các nghiên cứu quân sự đã nhấn mạnh đến các trận chiến trên đất trống không có dân thường, theo một bài điểm sách về chiến tranh đô thị được xuất bản bởi Oxford University Press.

Tuy nhiên, trong phần lớn lịch sử, chiến tranh đô thị — thường dưới hình thức hoạt động vây hãm — đã là cách thức chính để phát động chiến tranh. Phương thức này bắt đầu khẳng định lại ưu thế trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Vào tháng 1 năm 1944, khi các lực lượng Đồng Minh chuẩn bị cho cuộc đổ bộ D-Day và cuối cùng là giải phóng phần châu Âu bị Đức Quốc xã chiếm đóng, Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ đã công bố học thuyết chính thức đầu tiên về chiến tranh đô thị, Sổ tay Chiến trường Cơ bản (FM) 31-50: Tấn công vào một Vị trí Kiên cố và Chiến đấu trong Thị trấn (Basic Field Manual (FM) 31-50: Attack on a Fortified Position and Combat in Towns).

Nhiều yếu tố đã thúc đẩy sự tái xuất hiện của tầm quan trọng của chiến lược chiến tranh đô thị. Trong số những yếu tố đó, bài điểm sách vào năm 2017 của Oxford University Press đã ghi nhận: “Việc các đội quân ít hùng mạnh hơn tìm kiếm một lợi thế bất đối xứng trong dân số và cảnh quan đô thị, sự chú trọng ngày càng tăng vào chiến tranh cách mạng (nổi dậy) và sự thay đổi mạnh mẽ về nhân khẩu học của dân số toàn cầu từ vùng nông thôn sang thành phố”.

Tái cấu trúc địa chấn của dân số thế giới được dự đoán trong những năm tới — theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc là một “siêu xu hướng” — hứa hẹn sẽ định hình lại tư duy quân sự ở mọi cấp độ từ thiết bị và huấn luyện đến chiến thuật và chiến lược. Cập nhật Chiến lược Quốc phòng năm 2020 của Úc, được công bố vào tháng 7 năm 2020, ghi nhận rằng sự gia tăng dân số và đô thị hóa đang nhân lên các mối đe dọa đến sự ổn định chính trị, chẳng hạn như khan hiếm lương thực và nước cũng như các đại dịch.

Quân đội Úc “phải có khả năng duy trì sự hiện diện lâu dài trên bộ, hoạt động trong địa hình phức tạp và đánh bại các đối thủ thông qua cận chiến”, theo ghi nhận của Kế hoạch Cấu trúc Lực lượng năm 2020 đi kèm.

Xét về bản chất của chiến trường hiện đại, Bộ Quốc phòng Úc tuyên bố sẽ thành lập “một văn phòng nghiên cứu môi trường đô thị bị tranh giành” để điều phối khâu phát triển và triển khai nhanh chóng của “thiết bị chiến đấu liên tục biến chuyển”. Ngoài ra, Kế hoạch Cấu trúc Lực lượng đã nhấn mạnh vai trò tối quan trọng của trí thông minh về không gian địa lý, viết tắt là GEOINT, trong việc tạo ra các mô hình 3D của khu vực đô thị để hỗ trợ việc triển khai vũ khí dẫn đường chính xác.

MỘT KHẢ NĂNG SẮP XẢY RA

Trong những thập kỷ gần đây, bài học rút ra từ các cuộc giao chiến quân sự trong các khu vực từ Mogadishu, Somalia, đến Baghdad, Iraq và Grozny, Chechnya, đã cung cấp thông tin cho khâu lập kế hoạch cho chiến tranh đô thị.

Một báo cáo năm 2017 của Tập đoàn Rand, “Tái hình dung Đặc điểm của các Chiến dịch Đô thị cho Quân đội Hoa Kỳ: Quá khứ Có thể Cung cấp Thông tin cho Hiện tại và Tương lai Như thế nào” (“Reimagining the Character of Urban Operations for the U.S. Army: How the Past Can Inform the Present and Future,”), đã thu thập một số phát hiện chính từ việc phân tích các xung đột như vậy, bao gồm:

Vai trò của các lực lượng trên bộ thiết giáp trong việc cho phép tự do di chuyển và “thu hẹp vấn đề về hoạt động của một đô thị lớn xuống còn một khu
dân cư”.

Nhu cầu về “các hình thức tình báo sáng tạo, bao gồm các nguồn và phương pháp thu thập mới,
đặc biệt là thông tin nguồn mở từ các nguồn phi quân sự”.

Giá trị của các nhà lãnh đạo quân sự mà có thể suy nghĩ vượt ra ngoài các phương pháp và quy chuẩn hoạt động đã được thiết lập để giảm “thách thức của chiến đấu ở môi trường đô thị xuống một phạm vi có thể quản lý được”.

“Môi trường đô thị đặt ra những thách thức đáng kể cho các lực lượng trên bộ và từ trước đến nay đã được tránh bất cứ khi nào có thể, nhưng quá trình đô thị hóa tăng cao của dân số thế giới dường như đảm bảo rằng chiến đấu trong môi trường đô thị là điều Quân đội sẽ gặp trong tương lai”, theo ghi nhận của báo cáo do TRADOC tài trợ.

Thật vậy, một năm trước đó, tổng tham mưu trưởng lúc bấy giờ của Quân đội Hoa Kỳ đã nói về khả năng chắc chắn sẽ xảy ra.

Bộ trưởng Quốc phòng Úc Linda Reynolds thông báo ra mắt Cập nhật Chiến lược Quốc phòng và Kế hoạch Cấu trúc Lực lượng năm 2020 của quốc gia này vào tháng 7 năm 2020. Kế hoạch này đề xuất việc thành lập một văn phòng nghiên cứu môi trường đô thị có tranh chấp. REUTERS

Chiến trường trong tương lai, Tướng Mark Milley đã nói với Hiệp hội Quân đội Hoa Kỳ vào năm 2016, là “gần như chắc chắn sẽ xảy ra ở các khu vực đô thị đông đúc, và chống lại những kẻ thù khó nắm bắt, mơ hồ mà kết hợp khủng bố và chiến tranh du kích cùng với các năng lực thông thường trà trộn vào số thường dân lớn”.

Ông Milley người đã được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng, sĩ quan quân đội cấp cao nhất của quốc gia vào tháng 10 năm 2019 cho biết, đây sẽ là một đấu trường khác xa các chiến trường nông thôn mà trong lịch sử Quân đội đã được “thiết kế, điều khiển, huấn luyện và trang bị.

Một báo cáo tiếp theo của Rand, “Quân đội Hoa Kỳ và Trận chiến cho Baghdad: Những Bài học Kinh nghiệm — Và Vẫn còn Phải Học” (“The U.S. Army and the Battle for Baghdad: Lessons Learned — And Still to Be Learned”), đã thúc đẩy những cân nhắc như vậy, ghi nhận rằng cuộc xung đột kéo dài nhiều năm, qua nhiều giai đoạn ở Iraq “cung cấp rất nhiều thông tin về cách tái hình dung việc chiến đấu ở môi trường đô thị trong tương lai”.

Báo cáo vào năm 2019 do Quân đội Hoa Kỳ tài trợ đã phác thảo một danh sách các khuyến nghị, bao gồm lời kêu gọi các nhà hoạch định quân sự và các nhà lãnh đạo tiếp tục nghiên cứu “câu hỏi rộng hơn về các hoạt động ở thành phố và các siêu đô thị nhưng hiểu rằng, vì mỗi thành phố là một thực thể độc lập, các nghiên cứu nên tập trung vào các trường hợp cụ thể về nơi Quân đội có thể tham gia vào chiến đấu ở môi trường đô thị và những loại đối thủ nào có thể sẽ phải đối mặt”.

VÔ VÀN THỬ THÁCH

Ngoài số dân khổng lồ, cho dù chen chúc trong các khu ổ chuột ngổn ngang hay các tòa nhà chọc trời bóng bẩy, các lực lượng quân đội có thể gặp phải những điều gì trong các siêu đô thị trên thế giới? Các hệ thống giao thông — ở tầm ngang bằng, trên hoặc dưới đường phố — có thể có hiệu quả hoặc bị quá tải. Chính phủ thành phố và chính quyền dân sự có thể đem đến sự ổn định và sự hỗ trợ hoặc, đơn giản là, tham nhũng và hỗn loạn. Chắc chắn rằng hàng chục triệu điện thoại thông minh và thiết bị kỹ thuật số sẽ tạo ra hỗn tạp tiếng ồn điện tử mà có thể gây tắc nghẽn mạng và gây trở ngại cho giao tiếp và điều hướng ở chiến trường.

Đối với đối thủ, “địa hình siêu đô thị sẽ là một yếu tố tạo thế cân bằng lớn”, ông Alex Ward, phó giám đốc của Trung tâm Brent Scowcroft về An ninh Quốc tế, đã viết trên tạp chí The National Interest.

Một người lính của Lực lượng Vũ trang của Philippines tham gia vào một cuộc tấn công vào một thị trấn giả lập trong Cuộc tập trận Carabaroo 2019. HẠ SĨ DESTINY DEMPSEY/QUÂN ĐOÀN THỦY QUÂN LỤC CHIẾN HOA KỲ

Thực tế có nhiều hệ quả tiêu cực ngay tại nơi xảy ra chiến tranh đòi hỏi quân đội phải được trang bị cho một không gian chiến đấu khác thường. Ngoài vũ khí hạng nhẹ để tăng tính linh hoạt, ông Ward viết, các lực lượng sẽ cần các hệ thống chỉ huy, kiểm soát và liên lạc khó bị chặn, cảm biến và camera giám sát, và các công cụ in ấn 3D và hình ảnh hóa. Với nhiều siêu đô thị nằm trong vùng ven biển, các năng lực hoạt động cả trên cạn và dưới nước cũng sẽ rất quan trọng đối với sự thành công của quân đội.

Trong bài viết vào năm 2015 của mình, ông Ward cũng nhìn nhận rằng lãnh đạo của các trung đoàn và tiểu đoàn cần được đào tạo để đưa ra “quyết định chớp nhoáng trong những tình huống thiếu rõ ràng” đồng thời cân bằng những biến động về văn hóa và khu vực của thành phố.

Trong thời đại thông tin, chiến thắng trên chiến trường cũng đòi hỏi một lực lượng chiến đấu có thể vượt trội kẻ thù trong lĩnh vực nhận thức, theo Đại tá Quân đội Hoa Kỳ Todd Schmidt. Ông Schmidt đã viết trong một bài viết cho Viện Chiến tranh Hiện đại tại West Point: “Chúng ta phải có khả năng thu thập, giải mã, xử lý và hiểu một lượng cực lớn dữ liệu và thông tin nhanh hơn đối thủ”. “Năng lực này phải được kết hợp với các năng lực công nghệ tiên tiến — chẳng hạn như điện toán thực hiện trên đám mây, kỹ thuật robot, trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo hoặc thực tế tăng cường — và khả năng truyền đạt kiến thức chúng ta có được từ dữ liệu bên trong và bên ngoài nhanh hơn địch thủ của mình”.

Những nhân tố xấu như các nhóm khủng bố, các băng nhóm tội phạm và phong trào nổi dậy cộng thêm “một khía cạnh quan trọng khác vào chiến tranh đô thị”, Trung tướng về hưu của Lực lượng Đặc biệt của Quân đội Ấn Độ Prakash Katoch đã viết trong bài viết vào tháng 11 năm 2018 “Chiến đấu trong các Thành phố” (“Combat in Cities”), được đăng trên trang web của tạp chí Đánh giá Quốc phòng Ấn Độ (Indian Defence Review). Các lực lượng thông thường phải chiến đấu với kẻ thù khác thường được trang bị các loại bom nổ tự chế và có thể tránh bị bắt giữ bằng cách trà trộn vào dân thường.

Suy ngẫm về mối liên hệ ngày càng tăng giữa quá trình đô thị hóa và an ninh, ông Katoch ghi nhận rằng các lực lượng quân đội từ châu Âu đến Trung Đông và xa hơn nữa đã thiết lập môi trường huấn luyện nhân tạo mô phỏng các căn hộ cao tầng, cửa hàng và chợ, trường học và các tòa nhà công cộng khác. Một số hoạt động quân sự trên địa hình đô thị, viết tắt
là MOUT (military operations on urban terrain), các cơ sở
vật chất được xây dựng bằng các hệ thống được ghép từ
nhiều bộ phận rời giống như các miếng ghép Lego cỡ lớn
và có thể được sắp xếp lại và điều chỉnh một cách
nhanh chóng.

Càng làm phức tạp hơn công tác lập kế hoạch cho xung đột đô thị của quân đội là vai trò của các thành phố như là “trung tâm trọng lực” — trung tâm tài chính, quản trị, công nghiệp, truyền thông và giao thông vận tải, theo “Một Khái niệm cho các Hoạt động Quân sự trong Tương lai về Địa hình Đô thị” (“A Concept for Future Military Operations on Urbanized Terrain”), một báo cáo vào năm 1997 của Bộ Chỉ huy Phát triển Chiến đấu của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ. Các lực lượng vũ trang có thể đồng thời tiến hành các hoạt động chiến đấu, các chức năng gìn giữ hòa bình và hỗ trợ nhân đạo ở các khu vực dân cư khác nhau — một khái niệm quân sự được gọi là “Chiến tranh Ba Khối”.

Gần một phần tư thế kỷ đã trôi qua sau báo cáo đó, việc đảm bảo sự sẵn sàng cho chiến tranh đô thị vẫn là một mục tiêu khó đạt được. Vào năm 2019, Phòng Thí nghiệm Chiến đấu của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đã bắt đầu thu thập thông tin từ các công ty quốc phòng và các tổ chức hàn lâm cho việc phát triển các công nghệ vũ khí và các hệ thống khác cho một loạt các thử nghiệm kéo dài nhiều năm để mài giũa các năng lực chiến đấu của thành phố, theo báo cáo từ Military.com.

MỘT DẤU HIỆU CHO HÀNH ĐỘNG

Vào cuối năm 2017, hàng loạt binh sĩ của Lực lượng Quốc phòng Úc đã hợp tác với hàng chục nhà nghiên cứu, nhà khoa học và kỹ sư công nghệ từ Úc, Canada, New Zealand, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ để tiến hành Thử thách Chiến lược Môi trường Đô thị có Tranh chấp (Contested Urban Environment – CUE) đầu tiên. Là một phần trong Chương trình Hợp tác Kỹ thuật gồm năm quốc gia, thử thách này kéo dài 10 ngày bao gồm các kịch bản chiến tranh đô thị diễn ra trong các tòa nhà bệnh viện bỏ trống ở Adelaide, Úc.

Những người tham gia đã thử nghiệm công nghệ thế hệ tiếp theo như cảm biến trên không trung và trên mặt đất được tích hợp với các hệ thống giám sát vành đai và trên không để xác định các phương tiện và cấu trúc bị kẻ thù chiếm giữ và để phát hiện chuyển động bên trong và xung quanh các tòa nhà.

“Mục đích của chúng tôi là cung cấp cho những người đàn ông và phụ nữ ở tuyến đầu công nghệ hữu ích cho thông tin kịp thời, có chất lượng cao,” Tiến sĩ Justin Fidock, trưởng nhóm phân tích lĩnh vực con người thuộc Khoa học và Công nghệ Quốc phòng, một cơ quan trong Bộ Quốc phòng Úc, đã chia sẻ trong một podcast vào năm 2018 về cuộc tập trận này. “Họ cần phải tự tin rằng họ biết mình sẽ phải đối mặt với những gì khi bước chân vào một con đường hoặc vào một căn phòng trong một môi trường đô thị đang tranh chấp”.

Hai năm sau sự kiện khai mạc, Thách thức chiến lược CUE được tổ chức mỗi năm đã chuyển đến thành phố New York, một đô thị lớn với 8,5 triệu cư dân gần được xếp loại là siêu đô thị. Hơn 150 kỹ sư và nhà khoa học từ năm quốc gia thành viên đã đến thành phố này trong hai tuần để thử nghiệm các công nghệ mới xuất hiện.

Lower Manhattan đã được sử dụng như một điểm thử nghiệm ồn ào, sôi động và đông nghẹt người cho việc chiến đấu trong thành phố, cung cấp “hẻm núi đô thị được tạo ra bởi các tòa nhà chọc trời, lối đi trong ga tàu điện ngầm dài, hẹp — và đôi khi tối tăm — mái nhà và không gian bên trong sâu trũng”, một bài viết vào tháng 11 năm 2019 về thách thức CUE được xuất bản trên trang web của Quân đội Hoa Kỳ đã nhận định.

40 dự án được thử nghiệm tập trung vào phân tích, bảo vệ lực lượng, trinh sát và giám sát, chỉ huy và kiểm soát, và chống lại các hệ thống máy bay không người lái. Trong một thử nghiệm, các kỹ sư từ Úc và Hoa Kỳ đã hợp tác để phát triển một nền tảng robot có thể điều hướng và lập bản đồ không gian một cách tự động — hoặc được điều khiển bởi các chuyển động của bàn tay và cơ thể của một người lính. Thực tế tăng cường cho phép người điều khiển nhìn thấy những gì robot mà nhìn thấy.

Bà Mary J. Miller, phó giám đốc, trưởng nhóm nghiên cứu quốc phòng và kỹ thuật cho nghiên cứu và công nghệ, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ, đã trình bày trong bài viết vào năm 2019: “Mục tiêu tổng quát của CUE là hiểu rõ hơn về bản chất của các thách thức đô thị và tăng cường sự hiểu biết của chúng tôi về những hạn chế của các công nghệ hỗ trợ các khái niệm hoạt động”. “Cuối cùng thì”, bà Miller nói, “chúng tôi sẽ sử dụng thông tin này để tạo ra các năng lực làm tăng thành công của nhiệm vụ đồng thời giảm rủi ro cho lực lượng quân đội của chúng tôi trong các hoạt động đô thị”.  

Share