Nền dân chủ và an ninh khu vực bị đe dọa sau cuộc đảo chính quân sự ở Miến Điện

Nền dân chủ và an ninh khu vực bị đe dọa sau cuộc đảo chính quân sự ở Miến Điện

Nhân viên của DIỄN ĐÀN

Tương lai của nhân quyền và nền dân chủ ở Miến Điện cũng như an ninh của khu vực Đông Nam Á vẫn là một dấu hỏi sau khi quân đội Miến Điện lên nắm quyền vào ngày 1 tháng 2 năm 2021.

Theo tin từ các hãng thông tấn, cuộc đảo chính quân sự đã làm dấy lên những cuộc biểu tình kéo dài nhiều ngày của hàng chục ngàn người Miến Điện. Biểu tình tiếp tục diễn ra ngay cả sau khi cảnh sát đã bắn súng chỉ thiên để giải tán đám đông và bắn đạn cao su, phun vòi rồng vào người biểu tình trong ngày 9 tháng 2, làm một số người bị thương. Theo tờ The Wall Street Journal , Liên Hợp Quốc đã ngay lập tức lên án việc sử dụng vũ lực “không tương xứng” và Hoa Kỳ đã phản đối bạo lực đối với những người biểu tình. (Ảnh: Những người biểu tình lên tiếng chống lại cuộc đảo chính quân sự để đòi trả tự do cho nhà lãnh đạo được dân bầu Aung San Suu Kyi, trong khi cảnh sát đứng gác gần xe của họ vào ngày 8 tháng 2 năm 2021, tại Naypyitaw, Miến Điện.)

Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden đã ký một sắc lệnh hành pháp vào ngày 10 tháng 2 để cho phép Hoa Kỳ áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với các nhà lãnh đạo của quân đội Miến Điện nhằm gây áp lực buộc họ phải “quay trở lại nền dân chủ ngay lập tức”, theo tin từ tờ The Wall Street Journal.

“Quân đội phải từ bỏ quyền lực mà mình đã chiếm đoạt và thể hiện sự tôn trọng đối với ý nguyện của người dân Miến Điện như đã được thể hiện trong cuộc bầu cử ngày 8 tháng 11 của họ,” ông Biden đã phát biểu, đồng thời thả các nhà hoạt động và các nhà lãnh đạo của chính phủ dân sự, bao gồm Cố vấn Nhà nước Aung San Suu Kyi, người đã tái đắc cử ngày hôm đó cùng với các thành viên trong đảng của bà, Liên minh Dân chủ Quốc gia. Theo BBC đưa tin, trong một chương trình phát sóng một ngày trước hành động chống lại người biểu tình của nhóm tướng lĩnh quân đội cầm quyền, quân đội cảnh báo rằng sẽ có hành động chống lại “các hành vi phạm tội gây rối, ngăn chặn và phá hoại sự ổn định của nhà nước, an toàn công cộng và nhà nước pháp quyền”.

Theo BBC đưa tin: “Đối với một chính phủ đã được dựng lên từ một cuộc đảo chính quân đội và đã giẫm đạp lên nền dân chủ và nhà nước pháp quyền, thật vô lý khi họ cho rằng mình có quyền ‘kiện tụng’ những người biểu tình ôn hòa”, ông Phil Robertson, Phó giám đốc khu vực châu Á của Tổ chức Human Rights Watch, đưa ra nhận định.

Khi trao quyền lực cho Tướng Min Aung Hlaing, quân đội Miến Điện cũng tuyên bố tình trạng khẩn cấp kéo dài một năm và bắt đầu thực hiện các hạn chế như chặn Facebook, nắm quyền kiểm soát các phương tiện truyền thông nhà nước, tạm thời tắt internet, hạn chế tụ tập công cộng và thực thi lệnh giới nghiêm, theo CNN đưa tin.

Nhiều quốc gia, bao gồm cả Hoa Kỳ, đã nhanh chóng kêu gọi quân đội hủy bỏ những hành động của mình và bày tỏ “sự quan ngại và lo âu sâu sắc” về việc quân đội Miến Điện giam giữ các nhà lãnh đạo của chính phủ dân sự.

Ngoại trưởng Hoa Kỳ Antony Blinken phát biểu vào ngày xảy ra cuộc đảo chính: “Hoa Kỳ sát cánh với người dân Miến Điện trong nguyện vọng của họ về dân chủ, tự do, hòa bình và phát triển”.

Các nhà lãnh đạo Indonesia và Malaysia cũng bày tỏ lo ngại về Miến Điện và yêu cầu các thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) họp mặt để bàn bạc về cách giữ gìn sự ổn định chính trị trong khu vực, bao gồm cảnh ngộ khốn cùng của những người Rohingya theo đạo Hồi đã chạy khỏi Miến Điện đến Bangladesh, theo tin từ The Associated Press (AP).

“Indonesia và Malaysia xem xét tình hình chính trị tại [Miến Điện] một cách nghiêm túc,” Thủ tướng Malaysia Muhyiddin Yassin phát biểu vào ngày 5 tháng 2 sau khi gặp Tổng thống Indonesia Joko Widodo tại Jakarta, theo AP đưa tin. “Đây là một bước lùi trong quá trình chuyển đổi dân chủ của [Miến Điện]. Chúng tôi sợ những bất ổn chính trị ở [Miến Điện] có thể làm xáo trộn an ninh và sự ổn định trong khu vực này.”

“Vấn đề tộc người Rohingya vẫn là mối lo ngại của chúng tôi,” ông Widodo nói, theo tin từ AP. “Để hiện thực hóa tầm nhìn của cộng đồng ASEAN, điều quan trọng là tất cả chúng ta phải tôn trọng Hiến chương ASEAN, đặc biệt là nhà nước pháp quyền, quản trị tốt, dân chủ, nhân quyền và chính phủ hợp hiến”

Vào năm 2019, Hoa Kỳ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một số tướng lĩnh cao nhất trong hàng ngũ của quân đội Miến Điện vì cách họ đối xử với tộc người Rohingyas.

Theo Reuters, Nhật Bản cảnh báo rằng các nền dân chủ của thế giới nên cẩn thận để không đẩy Miến Điện đến gần Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc). “Nếu chúng ta không xử lý vấn đề này một cách khéo léo, thì [Miến Điện] có thể rời xa hơn nữa các quốc gia có nền dân chủ và tự do về chính trị rồi gia nhập vào liên minh của Trung Quốc,” Bộ trưởng Quốc phòng Yasuhide Nakayama đã nói.

Phù hợp với “chính sách không can thiệp” của mình, Trung Quốc chính thức lên tiếng một ngày sau cuộc đảo chính rằng Trung Quốc và Miến Điện “là những nước láng giềng thân thiện. Chúng tôi hy vọng rằng tất cả các bên sẽ xử lý một cách thỏa đáng những sự khác biệt của họ theo Hiến pháp và khung pháp lý để duy trì sự ổn định chính trị và xã hội”, ông Wang Wenbin, một phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao, đã phát biểu trong một cuộc họp báo tại Bắc Kinh, theo tin từ báo The New York Times.

Mặc dù quân đội Miến Điện đã lấy cớ là có cáo buộc gian lận trong cuộc bầu cử vào tháng 11 năm 2020 để thực hiện cuộc đảo chính, một số nhà phân tích đã chỉ ra một cuộc họp đầy thiện chí giữa Ngoại trưởng Trung Quốc Wang Yi và tướng Min vào tháng 1 năm 2021.

Ông Azeem Ibrahim, giám đốc tại Trung tâm Chính sách Toàn cầu (Center for Global Policy), đã viết trên tạp chí Foreign Policy: “Cuộc họp đó dường như có điều gì đã khiến vị tướng quân đội này tin rằng Trung Quốc sẽ sẵn sàng trợ lực cho nước láng giềng của mình”.

“Thông qua chính sách đối ngoại theo lối thao túng này, có vẻ như Trung Quốc đang ra hiệu sự ủng hộ ngầm của mình, nếu không nói là sự tán thưởng mạnh mẽ, đối với hành động của các vị tướng,” ông Elliott Prasse-Freeman, chuyên gia về Miến Điện của Đại học Quốc gia Singapore nói với BBC. “Có vẻ Trung Quốc đang hành động như thể đây là ‘vấn đề nội bộ’ của [Miến Điện] trong đó những gì chúng ta đang quan sát là một cuộc ‘cải tổ nội các’, như giới truyền thông nhà nước Trung Quốc đã mô tả về cuộc đảo chính.”

Ngay cả khi Trung Quốc không ra mặt tán thành hay khuyến khích cuộc đảo chính, quân đội Miến Điện đã tính toán rằng ông Min có thể nhờ cậy đến sự dung túng của Bắc Kinh.

“Sự tính toán ở đây sẽ là Trung Quốc hiếm khi bỏ lỡ một cơ hội để mở rộng tầm ảnh hưởng của mình ở châu Á đồng thời làm giảm uy tín của Hoa Kỳ. Chính vì vậy nếu khi Washington và các đồng minh của mình tiến hành áp đặt các hệ quả đối với [Miến Điện], thì các quan chức Trung Quốc vẫn sẽ thấy rằng việc can thiệp thay mặt cho hàng ngũ lãnh đạo ở đó có lợi cho mình,” ông Ibrahim đã viết.

Vào ngày 2 tháng 2, Trung Quốc, với quyền phủ quyết của mình, đã chặn Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thực hiện một tuyên bố lên án việc tiếp quản của quân đội, gây chậm trễ trong việc đưa ra một phản hồi rõ ràng từ cộng đồng quốc tế.

Các nhà phân tích đã giải thích rằng, Trung Quốc không muốn một phản ứng quốc tế quyết liệt như các biện pháp trừng phạt.

Bà Yun Sun, đồng giám đốc Chương trình Đông Á kiêm giám đốc Chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson ở Washington, D.C., đã nói với tạp chí trực tuyến The Diplomat: “Phản ứng chính trị càng lớn, thì trách nhiệm chính trị mà Trung Quốc phải gánh vác cho quân đội [Miến Điện] càng nặng nề hơn”. “Trung Quốc sẽ gánh trách nhiệm đó … nhưng tôi không nghĩ rằng Trung Quốc sẽ làm điều đó một cách vui vẻ hoặc tự nguyện.”

Bà Shannon Tiezzi, một biên tập viên của The Diplomat viết: “Trung Quốc cũng sẽ phải trả giá cho sự tổn hại danh tiếng của mình ở nước ngoài khi tạo ra bất kỳ ấn tượng nào về sự hỗ trợ dành cho quân đội [Miến Điện] — bao gồm việc che chắn cho quốc gia này tại Liên Hợp Quốc”.

Các nhà phân tích khác cho biết, cái giá về mặt chính trị đó có thể xứng đáng. “Trung Quốc sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc kéo [Miến Điện] vào sâu hơn trong quỹ đạo các kế hoạch phát triển kinh tế của nước này”, Tiến sĩ John G. Dale, một giáo sư tại Đại học George Mason, nói với AP.

Các quốc gia khác mà cũng đầu tư mạnh vào Miến Điện có thể chỉ ủng hộ một cách yếu ớt những biện pháp nhằm vào chế độ chính quyền của quân đội, ông Gregory B. Poling và ông Simon Tran Hudes của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế đã viết trong một báo cáo.

“Và là đối trọng ngoại quốc lớn nhất trong nền kinh tế [Miến Điện], Trung Quốc, sẽ rất vui mừng được điều chỉnh lại những hoạt động của mình cho phù hợp với những thực tế mới ở cấp cơ sở. Điều đó có lẽ sẽ giảm bớt tác động khó chịu của bất kỳ biện pháp trừng phạt nào từ phía Hoa Kỳ, điều mà ông Min Aung Hlaing chắc chắn đã dự đoán và gạt bỏ,” họ viết.

 

HÌNH ẢNH: REUTERS

Share