• Home »
  • Câu chuyện Nổi bật »
  • Liệu các vùng biển của khu vực Châu Mỹ Latinh có tiếp tục trở thành con mồi của hoạt động đánh bắt cá của Trung Quốc hay không?
Liệu các vùng biển của khu vực Châu Mỹ Latinh có tiếp tục trở thành con mồi của hoạt động đánh bắt cá của Trung Quốc hay không?

Liệu các vùng biển của khu vực Châu Mỹ Latinh có tiếp tục trở thành con mồi của hoạt động đánh bắt cá của Trung Quốc hay không?

Tiến sĩ Evan Ellis/Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế

Tôi đã trình bày nghiên cứu về các đội tàu nước ngoài đánh bắt cá ở vùng nước sâu ở khu vực Châu Mỹ Latinh vào ngày 13 tháng 10 năm 2020, trong một sự kiện trực tuyến do Ủy ban Thế giới về Luật Môi trường (World Commission on Environmental Law, WCEL) tổ chức. Vào thời điểm sự kiện diễn ra, 340 tàu cá, chủ yếu là của Trung Quốc, đã di chuyển từ quần đảo Galapagos, nơi người ta cho là các tàu này đã đánh bắt cá trái phép tại Di sản Thế giới của Liên Hợp Quốc và tiếp tục các hoạt động của mình ở ngoài khơi Peru và Chile.

Trong sự kiện này, các đồng nghiệp khôn khéo của tôi tại WCEL tập trung vào các cấu trúc đa phương và luật pháp quốc tế. Người ta có thể tìm thấy các biện pháp khắc phục trong những yếu tố đó, mà không phải nêu đích danh vấn đề cốt lõi: những hành động mang tính cướp bóc của đội tàu đánh bắt cá ở vùng nước sâu của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc), mà tôi đã đề cập trong một bài viết đăng vào năm 2018 trên trang web Newsmax.

Những hành động này xâm phạm chủ quyền của các vùng biển thuộc Châu Mỹ Latinh, đánh cắp nguồn thủy hải sản nơi đây và giết hại hoàn toàn nhiều giống sinh vật biển. Vấn đề còn là việc Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) tiếp tục chối bỏ và không chịu thừa nhận những hành vi sai trái đó và đảm đương trách nhiệm của mình theo luật pháp quốc tế đó là ngăn chặn những tàu cá trái phép như vậy.

Đội tàu hoạt động ở vùng nước sâu của Trung Quốc gồm hơn 17.000 tàu tham gia vào một loạt các hành vi sai phạm ở vùng biển của Châu Mỹ Latinh, bao gồm: đánh bắt quá mức, đánh bắt các loài được bảo vệ một cách có chủ ý và vô tình, sử dụng lưới vét và lưới biển, cũng như các hoạt động khác làm đẩy nhanh sự sụp đổ của nghề đánh bắt cá; gây ô nhiễm nước với chất nhựa và các chất thải khác; cũng như xâm nhập trái phép và đánh bắt trong các khu vực kinh tế độc quyền (exclusive economic zone, EEZ) và các khu vực biển được bảo vệ trong khu vực.

Việc hạm đội tàu nước sâu của Trung Quốc vi phạm ở khu vực EEZ của Châu Mỹ Latinh đã tồn tại từ lâu, trải rộng trong khắp khu vực và có nhiều bằng chứng rõ ràng. Vào tháng 8 năm 2017, Ecuador đã giam giữ tàu Fu Yuang Yu Leng 999 với 300 tấn cá — trong đó có 6.000 con cá mập — bị đánh bắt bất hợp pháp trong vùng biển được bảo vệ của Di sản Thế giới Galapagos. (Ảnh: Người dân quần đảo Galapagos biểu tình bên ngoài tòa án trong một phiên điều trần vào tháng 8 năm 2017 cho thủy thủ đoàn của một con tàu mang cờ Trung Quốc bị Hải quân Ecuador tịch thu.)

Trong trường hợp của Galapagos, một nghiên cứu do tổ chức Oceana thực hiện đã xác định 90% tàu bị nghi ngờ đánh bắt cá bất hợp pháp là của Trung Quốc. Tương tự, ngoài khơi bờ biển Chile, 18 trong số 22 tàu được biết là đã vi phạm khu vực Nazca-Desventuradas được bảo vệ kể từ năm 2018 là của Trung Quốc.

Ở vùng biển Argentina, các trường hợp đáng chú ý bao gồm: lực lượng bảo vệ bờ biển Argentina tịch thu tàu Trung Quốc Hu Shun Yu 809 gần Puerto Madryn vào tháng 4 năm 2015 vì đánh bắt cá bất hợp pháp; lật úp và đánh chìm tàu Lu Yan Yuan Yu trong khi tàu này cố gắng chạy thoát vào tháng 3 năm 2016; tàu Jing Yuan 626 và bốn tàu Trung Quốc khác cố đâm chìm tàu bảo vệ bờ biển của Argentina và sau đó chạy thoát khi bị phát hiện đang đánh bắt cá vào tháng 3 năm 2018; và việc các cơ quan chính quyền của Argentina ngăn chặn tàu Lu Yan Yuan 016 đánh bắt cá bất hợp pháp vào tháng 4 năm 2020.

Những hành động cướp bóc của Trung Quốc còn đi xa hơn nữa trong việc vi phạm các vùng EEZ thuộc các quốc gia.

Nhu cầu của Trung Quốc đối với bong bóng bơi của cá toaba (một loài cá lớn), có tác dụng dược lý tương tự như co-ca-in, đã suýt gây ra sự tuyệt chủng của loài cá heo biển vaquita ở Biển Cortez ở Mexico. Cá heo thường bị vướng vào lưới dùng để bắt cá totoaba.

Trong bối cảnh một loạt các vi phạm kéo dài, rộng khắp và liên tục như vậy, sự khăng khăng của các nhà ngoại giao Trung Quốc rằng các tàu của Trung Quốc không tham gia vào hành vi sai trái làm cản trở việc giải quyết vấn đề. Người ta có thể cho rằng việc phủ nhận này thể hiện sự coi thường của ĐCSTQ đối với luật pháp quốc gia và quốc tế, chủ quyền của Châu Mỹ Latinh và thiệt hại mà các tàu mang cờ Trung Quốc đang gây ra cho khu vực này cũng như sinh kế của người dân nơi đây trong khi các tàu đó theo đuổi lợi ích thương mại.

Các đặc điểm địa lý gây khó khăn và tốn kém cho những lực lượng hải quân ở Châu Mỹ Latinh trong việc bảo vệ vùng EEZ của họ trước các cuộc xâm nhập của Trung Quốc. Vùng biển Galapagos được bảo vệ cách xa Ecuador. Bờ biển dài của Chile và Argentina làm cho khu vực EEZ dài 200 dặm của các quốc gia đó thành một vùng biển mênh mông rộng lớn.

Tàu Trung Quốc và các tàu khác thường tắt bộ tiếp sóng của mình trước khi xâm phạm vào khu vực EEZ và các vùng biển được bảo vệ, khiến việc chứng minh các cuộc xâm nhập bất hợp pháp của họ là rất khó khăn. Ông Oswaldo Jarrin, Bộ trưởng Quốc phòng Ecuador, bày tỏ rằng khoảng một nửa số tàu Trung Quốc ở rìa vùng biển Galapagos được bảo vệ đã tắt bộ phát sóng của họ một cách đáng ngờ.

Các tàu cá Trung Quốc cũng thường xuyên chuyển thủy hải sản đánh bắt được sang tàu công-te-nơ và tiếp nhiên liệu trên biển thay vì cập vào các cảng Châu Mỹ Latinh nơi các tàu đó có thể bị kiểm tra. Một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Pew ước tính rằng trung bình, các tàu Trung Quốc chỉ báo cáo khoảng 8% lượng đánh bắt của họ.

Trong hội thảo WCEL, các luật sư bình luận rằng theo luật pháp quốc tế, tất cả các quốc gia — bao gồm cả Trung Quốc — chịu trách nhiệm về các hành động của những con tàu mang cờ của mình.

Hoa Kỳ có thể giúp các đối tác Châu Mỹ Latinh phát hiện, ngăn chặn và truy tố các tàu cá Trung Quốc về việc vi phạm các vùng biển có chủ quyền và các khu vực biển được bảo vệ. Tuy nhiên, rút cục thì Trung Quốc có nghĩa vụ và khả năng mạnh mẽ nhất trong việc ngăn chặn đội tàu đánh cá của mình cướp tài nguyên của Châu Mỹ Latinh, theo cách mà quốc gia này kiểm soát hành vi của các công ty và công dân của mình theo ý thích.

Các chính phủ ở khu vực Châu Mỹ Latinh có thể e ngại rằng việc yêu cầu Trung Quốc hành động sẽ gây ảnh hưởng xấu lên hoạt động giao thương, các khoản vay và khoản đầu tư từ nước này . Tuy vậy, nếu ĐCSTQ không làm gì trong khi những con tàu mang cờ của mình cướp bóc vùng biển của Châu Mỹ Latinh, thì làm sao khu vực này có thể tin tưởng bất kỳ công ty Trung Quốc nào, bao gồm cả những công ty đang khai thác dầu mỏ và khoáng sản của khu vực, ký kết các biên bản ghi nhớ bí mật với các chính trị gia ở đây hoặc xây dựng cơ sở hạ tầng truyền thông và giám sát mà truyền tải dữ liệu cá nhân của các nhà lãnh đạo và công dân của khu vực?

Tiến sĩ Evan Ellis là một cộng sự cao cấp (không thuộc biên chế) của Chương trình Châu Mỹ tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (Center for Strategic and International Studies) ở Washington, D.C., và là giáo sư nghiên cứu về Châu Mỹ Latinh và khu vực Caribbe tại Học viện Nghiên cứu Chiến lược Cao đẳng Chiến tranh (War College Strategies Studies Institute) của Quân đội Hoa Kỳ. Bản gốc của bài viết này đã được xuất bản vào ngày 16 tháng 10 năm 2020, tại https://www.newsmax.com/evanellis/chile-deepwater-eez-galapagos/2020/10/16/id/992375/. Một phiên bản cũng đã được Dialogo ấn hành.

Share