Làm suy yếu Mạch chuyện Toàn cầu

Làm suy yếu Mạch chuyện Toàn cầu

Bộ máy Tuyên truyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc tìm cách thống trị truyền thông thế giới

Nhân viên của DIỄN ĐÀN

Bộ máy tuyên truyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đang hoạt động hết công suất trong cuộc chiến nhằm kiểm soát dòng chảy của tin tức trên toàn cầu.

Theo các nhà phân tích, trong khoảng một thập kỷ qua, ĐCSTQ đã nỗ lực hết sức nhằm giành quyền kiểm soát một cách có hệ thống đối với ngành truyền thông thế giới để thực hiện ý đồ của mình, đó là chà đạp lên nền dân chủ, tự do ngôn luận và nhân quyền trên toàn cầu. Để truyền bá những thông điệp áp đặt của mình, ĐCSTQ đang áp dụng một loạt chiến lược và chiến thuật, từ việc tăng cường năng lực phát sóng quốc tế cho đến thực hiện các chiến dịch quảng cáo rộng rãi ở nước ngoài nhằm phá vỡ các hãng truyền thông nước ngoài.

Nhiều chuyên gia lo lắng rằng quy mô, phạm vi và bản chất của tổ chức tuyên truyền cũng như chiến lược tổng thể của ĐCSTQ có thể làm lung lay nền móng quản trị dân sự trên toàn thế giới. “Tuy một số khía cạnh trong các nỗ lực của [nhà nước độc đảng Trung Quốc] đi theo chính sách ngoại giao thông thường, nhưng nhiều khía cạnh khác thì không minh bạch, áp đặt, và có khả năng lũng đoạn,” theo “Beijing’s Global Megaphone”, một báo cáo được công bố vào tháng 12 năm 2019 bởi Freedom House – một tổ chức phi chính phủ do Quốc hội Hoa Kỳ tài trợ. 

“ĐCSTQ và các lực lượng của đảng này đã không ngần ngại triển khai đòn bẩy kinh tế để qua đó vô hiệu hóa và ngăn chặn các báo cáo quan trọng – không chỉ về các sự kiện diễn ra trong Trung Quốc mà còn về các hoạt động của Trung Quốc ở nước ngoài. Có nhiều bằng chứng cho thấy CHND Trung Hoa đã tuyên truyền và đưa thông tin sai lệch để gây ảnh hưởng đến cử tri ở các nền dân chủ. Trong khi đó, nhiều chiến thuật tương tự đang được áp dụng trong các lĩnh vực nằm ngoài phạm vi của báo cáo này, như giáo dục, nghệ thuật, văn học và ngành giải trí,” Sarah Cook, nhà phân tích nghiên cứu cấp cao của Freedom House, viết trong báo cáo. 

Người biểu tình ở Hồng Kông dẫm lên ảnh của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 1 tháng 10 năm 2019. THE ASSOCIATED PRESS

Các chuyên gia cho rằng, bằng cách thâm nhập vào các tổ chức truyền thông nước ngoài, ĐCSTQ đang làm tổn hại đến nền báo chí hợp pháp, vốn đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm tra và cân bằng nền tảng quyền lực của các quốc gia trên thế giới. “Điều đang bị đe dọa không chỉ là việc chính quyền Trung Quốc đang cố gắng lan tỏa luận điểm tuyên truyền của họ… mà giới báo chí như chúng ta vẫn biết đang ở trong hoàn cảnh nguy hiểm”, Cedric Alviani, Giám đốc Tổ chức Phóng viên không biên giới ở khu vực Đông Á, nói với tạp chí Time vào tháng 3 năm 2019.

ĐCSTQ không chỉ hạn chế tự do báo chí ở Trung Quốc mà còn đàn áp các nhà báo ở nước ngoài bằng cách sử dụng các chiến thuật tương tự như những chiến thuật mà đảng này sử dụng ở quê nhà để bịt miệng những người bất đồng chính kiến, bao gồm “tống tiền, đe dọa và hạch sách trên diện rộng”, theo ““China’s Pursuit of a New World Media Order,” (Trung Quốc theo đuổi một trật tự truyền thông thế giới mới ), theo một báo cáo năm 2019 của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới. Ví dụ, “Các đại sứ Trung Quốc mở rộng vai trò của mình ra ngoài vai trò ngoại giao thông thường. Họ gièm pha các nhà báo bất cứ lúc nào họ viết điều gì đó không phù hợp với đường lối tuyên truyền của Trung Quốc ”, Alviani nói với Tạp chí Time.

“Hiện tại, hiệu quả của chiến dịch truyền thông của ĐCSTQ vẫn có giới hạn, nhưng các chiến lược đang được theo đuổi có hệ quả về lâu dài, đặc biệt là khi ĐCSTQ và các chi nhánh quốc tế của nó đang gây được ảnh hưởng lớn hơn đối với các cấu phần quan trọng trong cơ sở hạ tầng thông tin ở các nước đang phát triển,” Cook kết luận trong báo cáo của của tổ chức Freedom House. “Không nên đánh giá thấp khả năng gây tác động trong tương lai của các hoạt động của Bắc Kinh.”

Xây dựng một mạng lưới ảnh hưởng

Làm thế nào mà ĐCSTQ và các cơ quan liên quan đến chính phủ Trung Quốc đạt đến tầm vóc này? Trong khi các nhà lãnh đạo thế giới chủ yếu tập trung vào các mối đe dọa an ninh- kinh tế ở Trung Đông, thì ĐCSTQ vẫn đang miệt mài xây dựng mạng lưới ảnh hưởng của mình ở các nơi khác. Vào năm 2002, ĐCSTQ đã sửa đổi nguyên tắc của Quân đội Giải phóng Nhân dân để đưa vào việc sử dụng chiến tranh truyền thông nhằm gây tác động lên các chính phủ và người dân nước ngoài để sao cho họ có một cái nhìn thiện cảm về đảng, theo báo The Guardian. Kể từ đó, Nhà nước độc đảng Trung Quốc coi internet như một chiến trường, thừa nhận rằng ai kiểm soát được thông tin và các kênh mà thông tin chảy qua, thì người đó sẽ chiến thắng trong cuộc chiến lý tưởng này. 

Để chiến đấu trong cuộc chiến bằng thông tin này, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHND Trung Hoa) đã vung tiền rất mạnh tay. Chế độ này đã chi từ 7 đến 10 tỷ đô la Mỹ chỉ trong năm 2015 để khuếch đại khả năng tiếp cận truyền thông toàn cầu của mình, tờ The Guardian. Theo Anne-Marie Brady, giáo sư ngành khoa học chính trị tại Đại học Canterbury ở New Zealand, Chính phủ Trung Quốc trả tiền cho những nỗ lực này thông qua việc áp dụng một loại thuế tuyên truyền đối với các doanh nghiệp công. Sự trỗi dậy của mạng xã hội trong thập kỷ qua đã giúp chủ nghĩa bành trướng truyền thông của ĐCSTQ thông qua việc làm xáo trộn nhận thức về chiều rộng và chiều sâu về khả năng tài chính của ĐCSTQ trong cơ sở hạ tầng truyền thông toàn cầu.

Ngoài tiền, ba chiến thuật chính khiến cho chiến lược của ĐCSTQ trở nên hiệu quả. Thứ nhất, nhà nước độc đảng Trung Quốc tập trung vào dài hạn, điều mà các chuyên gia cho là cách duy nhất để làm xói mòn nền tảng ý thức hệ của người dân. Các quốc gia khác thường muốn chiến thắng và có hiệu quả ngay, và điều này không thay đổi hành vi một cách vĩnh viễn. ĐCSTQ hiểu rằng thay đổi hành vi lâu dài là một quá trình chậm và cần có phương pháp được tiến hành trong một thời gian dài. Nhiều quốc gia và quân đội thuộc thế giới thứ nhất không đánh giá đúng yêu cầu này. Các chuyên gia quan sát thấy rằng các nước này thường thiếu kiên nhẫn hoặc không có ngân sách dành riêng cho mục đích chính trị để thực hiện các chiến lược dài hạn như vậy. 

Những người biểu tình mặc trang phục hình gấu và giương biểu ngữ chỉ trích Tổng Bí thư Tập Cận Bình trong một cuộc biểu tình liên quan đến vi-rút corona vào ngày 27 tháng 3 năm 2020 ở Brazil. REUTERS

Thứ hai, ĐCSTQ sử dụng mọi doanh nghiệp nhà nước của mình mà họat động ở bất kỳ quốc gia nào như một dụng cụ đắc lực để thu thập, phân phối, gây ảnh hưởng hoặc tài trợ cho hoạt động tuyên truyền của đảng. Bằng cách này, ĐCSTQ “mượn các con thuyền” ở nước ngoài và cử họ đi đấu thầu . Công ty phát thanh quốc doanh do ĐCSTQ kiểm soát đã đưa ra chiến lược jie chuan chu hai, hay “mượn thuyền ra khơi”, để giành được quyền kiểm soát tài chính đối với các đài phát thanh nước ngoài và nội dung chương trình của họ. Các công ty do ĐCSTQ kiểm soát cũng sử dụng luật pháp và quyền tự do tại quốc gia sở tại để chống lại chính họ, một chiến thuật khác mà các quốc gia dân chủ nói chung không sẵn lòng hoặc không muốn tận dụng. 

Thứ ba, ĐCSTQ thúc đẩy hệ tư tưởng trung ương tập quyền của mình xuống mọi nút thắt có thể phổ biến thông tin. Không có chính quyền, không có sự cho phép và không có rào cản pháp lý, miễn là thực tế đó đưa ra các thông điệp mà ĐCSTQ muốn.

Sự thâm nhập toàn cầu

Mức độ ảnh hưởng và đường lối tuyên truyền của ĐCSTQ đã vươn ra toàn cầu. ĐCSTQ và CHND Trung Hoa đã và đang đầu tư đến 1,3 tỷ đô la Mỹ hàng năm để gia tăng dấu ấn của truyền thông Trung Quốc. Với số tiền như vậy, các đài truyền hình và đài phát thanh do nhà nước Trung Quốc quản lý đã mở rộng phạm vi tiếp cận quốc tế một cách đáng kể . Theo báo cáo của Tổ chức Phóng viên Không biên giới năm 2019, Mạng lưới Truyền hình Toàn cầu của Trung Quốc có mặt tại 140 quốc gia. Mạng lưới này cũng vận hành các trung tâm sản xuất nội dung tuyên truyền ở London, Washington, D.C. và Nairobi, Kenya, để truyền bá ảnh hưởng của ĐCSTQ ra khắp châu Âu, châu Phi và Hoa Kỳ, báo cáo cho biết. 

ĐCSTQ cũng đã sử dụng số tiền đó để mua thời lượng phát sóng trên toàn cầu. Đài phát thanh quốc tế Trung Quốc (CRI) do nhà nước quản lý, phát sóng bằng 65 thứ tiếng, hoạt động tại hơn 70 đài phát từ Phần Lan và Nepal đến Úc và Mỹ, theo hãng tin Reuters. CRI cũng sở hữu hoàn toàn Guoguang Century Media Consultancy, công ty này nắm giữ 60% cổ phần của ba công ty con: GBTimes, Global CAMG Media Group và G&E Studio Inc., theo Reuters. Ví dụ, Tập đoàn Truyền thông Global CAMG, vận hành 70 đài phát thanh nước ngoài, theo Tổ chức Phóng viên không biên giới; 11 trong số đó là các đài ở Úc, The Guardian đưa tin. Chính phủ các nước sở tại đã cho phép Trung Quốc mua và thuê các đài phát thanh sóng AM mà không gặp khó khăn gì. Ví dụ, đài phát thanh WCRW sóng AM do Bắc Kinh sở hữu 60%, phát sóng tới Washington, D.C., thủ đô Hoa Kỳ, theo Reuters. Từ Mexico, XEWW AM phát sóng các thông tin tuyên truyền của nhà nước Trung Quốc đến Nam California, theo insideradio.com.  

Những người biểu tình giương biểu ngữ chỉ trích các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc bao gồm Tổng Bí thư Tập Cận Bình để phản đối đề xuất sửa đổi luật dẫn độ ở Hồng Kông vào tháng 6 năm 2019. REUTERS

ĐCSTQ cũng quản lý một danh mục báo in đáng gờm. People’s Daily (Nhân dân Nhật báo), cơ quan ngôn luận chính thức của đảng và là tờ báo lớn nhất cả nước, có số lượng phát hành là 3 triệu bản. Ấn bản phụ của nó là Global Times, một tờ báo lá cải trong nước, theo hướng dân tộc chủ nghĩa cực đoan, có lượng phát hành là 1 triệu bản in. Phiên bản tiếng Anh của tờ này, ra mắt vào năm 2009, phát hành 100.000 bản in. Trang web của tờ này được đăng tải bằng 10 ngôn ngữ, tuyên bố có 15 triệu lượt truy cập mỗi ngày. Chỉ xuất bản bằng tiếng Anh, China Daily, là một công ty con hoàn toàn thuộc sở hữu và là cánh tay tuyên truyền của ĐCSTQ, nhắm tới mục tiêu là những người không nói tiếng Trung, người Trung Quốc nói tiếng Anh và cộng đồng hải ngoại. Tờ này tuyên bố có số lượng bản in là 900.000 bản và có tổng cộng 150 triệu độc giả cho cả phiên bản in và phiên bản trực tuyến. Theo một bài báo tháng 6 năm 2019 trên tờ Human Events, hơn 20 triệu đô la Mỹ là số tiền mà tờ China Daily chi cho các hoạt động truyền thông nhằm gây ảnh hưởng chỉ riêng ở Hoa Kỳ từ năm 2017 đến năm 2019. ĐCSTQ đã ký hợp đồng với ít nhất 30 tờ báo tại nước ngoài và tại Hoa Kỳ để họ đính kèm “China Watch”, một phụ trang tuyên truyền dài từ bốn đến tám trang, có số lượng phát hành ước tính là 5 triệu bản. 

ĐCSTQ cũng đã mua được phần lớn cổ phần của các tờ báo trên thế giới và tiếp tục ngấm ngầm kiểm duyệt nội dung của họ. Ví dụ, các công ty liên kết với Bắc Kinh nắm giữ 20% cổ phần trong tập đoàn truyền thông lớn thứ hai của Nam Phi, Independent Media. Khi một nhà báo và người phụ trách một chuyên mục người Nam Phi đã viết một bài báo cho Independent Online vào năm 2018 nêu bật các vi phạm nhân quyền của ĐCSTQ đối với người Duy Ngô Nhĩ thiểu số theo đạo Hồi, chuyên mục “At the World’s End” của nhà báo này đã bị gỡ bỏ, theo tổ chức Phóng viên không biên giới. 

Trong khi đó, Tân Hoa xã, hãng thông tấn nhà nước của ĐCSTQ, đã thành lập 162 văn phòng ở nước ngoài vào năm 2017 và dự kiến sẽ có ít nhất 220 văn phòng vào năm 2020, theo báo cáo năm 2018 của Bộ Quốc phòng Mỹ, “Assessment on U.S. Defense Implications of China’s Expanding Global Access.” (Đánh giá về các tác động của việc Trung Quốc mở rộng tiếp cận toàn cầu đối với nền quốc phòng Mỹ).

ĐCSTQ cũng cố gắng hợp thức hóa việc nhà nước kiểm soát truyền thông. Tại Thái Lan, Tân Hoa xã đã ký một biên bản ghi nhớ với Tập đoàn Matichon, công ty mẹ của tờ báo Khaosod của Thái Lan, để cho phép Khaosod xuất bản miễn phí tin tức của Tân Hoa xã, tạp chí Foreign Policy tiết lộ trong một báo cáo năm 2019. Điều này cho phép hoạt động tuyên truyền của Tân Hoa xã tiếp cận 13 triệu người theo dõi trên Facebook của Khaosod và 900.000 độc giả hàng ngày dưới vỏ bọc của một tờ báo hợp pháp. Tổng biên tập tin tức của tờ Khaosod English từng là người thúc đẩy cho thỏa thuận hợp tác này và cũng là cộng tác viên của phụ trang “China Watch”. Tân Hoa Xã cũng quảng bá nội dung của mình thông qua các thỏa thuận tương tự với Vientiane Times của Lào, Khmer Times của Campuchia và Cambodia Daily, và Manila Bulletin của Philippines. 

Tung ra Vũ khí Truyền thông

Sau khi đã xây dựng được kho vũ khí truyền thông, ĐCSTQ đã sử dụng vũ khí của mình một cách xảo quyệt. Ví dụ, trong năm năm qua, ĐCSTQ đã giành được quyền kiểm soát và tầm ảnh hưởng đối với bốn tờ báo nước ngoài ở Campuchia: Fresh News, People’s DailyPhnom Penh Post cũng như NICE TV, theo báo cáo của tổ chức Phóng viên không biên giới. Với sự giúp đỡ của Bắc Kinh, Thủ tướng Hun Sen đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử quốc hội Campuchia năm 2018. Chính phủ Campuchia sau đó đã bắt giữ, giết hoặc đuổi tất cả các nhà báo, bao gồm của Voice of America và Radio Free Asia (Đài Á Châu Tự do), cũng như các cơ quan giám sát nhân quyền đã lên tiếng chống lại chính phủ, và bất kỳ ai nêu ra việc chính phủ Trung Quốc chiếm đất ở Sihanoukville hoặc lộ ra các thỏa thuận bí mật của nước này để xây dựng và sử dụng Căn cứ Hải quân Ream của tỉnh đó, một động thái vi phạm Hiến pháp Campuchia, báo The Wall Street Journal đưa tin. Việc sử dụng các tờ báo nước ngoài của ĐCSTQ đã gây ảnh hưởng từ bên ngoài đến nền chính trị Campuchia và gây hậu quả nặng nề cho người dân nước này.

Tương tự, ĐCSTQ cũng sử dụng vũ khí truyền thông của mình để kiểm soát câu chuyện môi trường. Trung Quốc là nước thải ra lượng khí nhà kính và tiêu thụ than lớn nhất thế giới, như ghi nhận của tổ Climate Action Tracker, nhưng các nền tảng truyền thông khác của nước này lại quảng bá tuyên truyền về cái gọi là thành phố rừng xanh và các hoạt động được cho là xanh khác của CHND Trung Hoa. Trung Quốc đang tham gia vào một trong số các hoạt động làm suy thoái môi trường tồi tệ nhất tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, ở khu vực sông Mê Kông, nơi mà việc xây dựng đập của Trung Quốc dọc dòng sông lớn này đang phá hủy toàn bộ hệ sinh thái và sinh kế của người dân và cũng thách thức chủ quyền của các nước thuộc khu vực Mê Kông, như Tiến sĩ Brahma Chellaney, một giáo sư nghiên cứu chiến lược tại Trung tâm Nghiên cứu Chính sách có trụ sở tại New Delhi, giải thích trong một bài báo năm 2019 trên tờ Taipei Times. Những con đập này sẽ khiến các quốc gia dọc sông Mê Kông bị phụ thuộc CHND Trung Hoa và đảng cầm quyền, bên mà sẽ kiểm soát dòng chảy của sông theo ý của mình. Trung Quốc có khả năng xâm phạm chủ quyền của các nước thuộc khu vực Mê Kông qua mỗi con đập mà họ thuyết phục các nước này cho phép xây dựng, tất cả đều được tiếp tay bởi bộ máy tuyên truyền của ĐCSTQ.

Đội quân 50 xu là một công cụ tuyên truyền khác mà ĐCSTQ đã sử dụng để làm lung lay tâm lý những người theo dõi báo mạng. Năm 2004, nhà nước độc đảng Trung Quốc ra mắt Đội quân 50 xu, cũng được gọi là Đảng 50 xu, gồm khoảng 2 triệu người được sử dụng để gây rối loạn cho việc huy động người dân và hành động tập thể, pha loãng và làm lệch hướng dư luận, đồng thời cổ động cho một hình ảnh ĐCSTQ tích cực trên mạng. Mặc dù chủ yếu được sử dụng trong các nền tảng mạng xã hội trong nước CHND Trung Hoa để kiểm soát và giám sát người dân, chính phủ Trung Quốc cũng sử dụng những công cụ trực tuyến này để hỗ trợ các nỗ lực tuyên truyền ở nước ngoài. Tại Thế vận hội Bắc Kinh năm 2008, các nhà điều hành ĐCSTQ đã lên mạng để tấn công các vận động viên nước ngoài đã đánh bại các đối thủ Trung Quốc. ĐCSTQ cũng đã gửi đội quân khiêu khích ra để thúc đẩy ý đồ của mình trong thời gian chuẩn bị cho cuộc bầu cử năm 2020 của Đài Loan và các cuộc biểu tình ở Hồng Kông để che đậy các vụ đàn áp và hoạt động mổ lấy nội tạng trong các “trại cải tạo” người Duy Ngô Nhĩ, theo các tài khoản trên mạng truyền thông. Các chuyên gia giải thích nỗi lo sợ lớn nhất của nhà nước độc đảng Trung Quốc là hành động tập thể ở cấp độ trong nước và toàn cầu, và việc huy động một phong trào hoặc lý tưởng chống lại ĐCSTQ. 

Lính cứu hỏa đứng bên ngoài văn phòng của hãng thông tấn Tân Hoa xã, do Đảng Cộng sản Trung Quốc kiểm soát, sau khi cửa sổ của cơ quan này bị những người biểu tình ở Hồng Kông đập vỡ vào tháng 11 năm 2019. THE ASSOCIATED PRESS

Vì lý do này, phần lớn nội dung tuyên truyền của ĐCSTQ nhắm vào đối tượng khán giả là Hoa kiều và người nước ngoài. Trong nhiều năm, ĐCSTQ cũng đã áp dụng các đòn bẩy chính trị để kiểm soát nội dung của các phương tiện truyền thông nước ngoài kể cả ở Hoa Kỳ. Ví dụ, vào năm 2013, Bloomberg News đã bỏ dở một cuộc điều tra về việc tích lũy tài sản của các đảng viên có quyền lực cao của ĐCSTQ vì các giám đốc điều hành của tổ chức này lo sợ bị chính phủ Trung Quốc trả đũa, NPR đưa tin. Bloomberg đã lo ngại họ sẽ mất quyền tiếp cận với Trung Quốc sau khi phóng viên điều tra và người vợ của anh ta nhận những lời dọa giết. “Bạn biết đấy, chắc chắn là Đảng Cộng sản sẽ đóng cửa toà báo và tống cổ chúng tôi ra khỏi đất nước,” Tổng biên tập kiêm nhà sáng lập của Bloomberg, Matthew Winkler, cho biết vào tháng 10 năm 2013, theo NPR. “Vì vậy, tôi không coi đó là một câu chuyện đáng mạo hiểm để đăng lên,” khi đề cập đến bài phóng sự điều tra.

Những lo ngại của Bloomberg là minh chứng có cơ sở về áp lực liên tục của ĐCSTQ nhằm kiểm soát các hãng truyền thông nước ngoài. Ví dụ, ĐCSTQ đã trục xuất các nhà báo của The New York Times, The Washington Post, The Wall Street Journal, Time và Voice of America khỏi Trung Quốc vào tháng 3 năm 2020 với cáo buộc các báo này đưa tin chỉ trích đảng. 

Tuy nhiên, thường thì các chiến dịch tuyên truyền của ĐCSTQ sẽ phản tác dụng, phần lớn do “gây hấn về mặt ngoại giao”. Các đòi hỏi người dân phải trung thành tuyệt đối với đảng gây khó chịu cho công dân của các quốc gia khác. Ví dụ, một video ca nhạc nhằm nêu bật những nỗ lực của CHND Trung Hoa trong việc hỗ trợ Philippines trong đại dịch vi-rút corona, thay vào đó đã khuấy động sự tức giận trên diện rộng, vì nhiều người Philippines diễn giải video này là “nỗ lực được che đậy của Bắc Kinh nhằm khẳng định lại các tuyên bố chủ quyền của họ với toàn bộ Biển Đông”, như tờ The Straits Times đã đưa tin. Video âm nhạc xuất hiện trong vòng vài ngày sau khi Philippines đệ đơn ngoại giao để phản đối CHND Trung Hoa vì đã tạo ra hai quận mới không được quốc tế công nhận để quản lý các đảo ở Biển Đông, bao gồm cả những vùng đất mà Philippines tuyên bố chủ quyền.  

 “Mặc dù việc can dự vào tất cả các mặt bên trong một cuộc chiến quyết liệt về mạch chuyện có thể củng cố chủ nghĩa dân tộc của Trung Quốc tại quê nhà, nhưng thái độ hiếu chiến lại trái ngược với hình ảnh một ‘cường quốc có trách nhiệm’ mà Trung Quốc đang cố gắng khắc họa và làm suy yếu tầm nhìn của ông Tập về việc ‘xây dựng một cộng đồng với một tương lai chung cho nhân loại,’” nhà báo Jo Kim giải thích trong một bài xã luận đăng vào cuối tháng 4 năm 2020 trên tờ The Japan Times.

Một người phụ nữ đi bên tấm áp phích tuyên truyền có từ “wear” bên ngoài một ngôi nhà ở Bắc Kinh vào tháng 3 năm 2020. Thông tin tuyên truyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc thâm nhập vào tất cả các khía cạnh của xã hội Trung Quốc. THE ASSOCIATED PRESS

Các biện pháp đáp trả 

Để thao túng khán giả nước ngoài nhằm đảm bảo sự trường tồn của ĐCSTQ, nhà nước độc đảng Trung Quốc tuyển dụng và đào tạo các nhà báo nước ngoài, mua các hãng truyền thông, thuê phần lớn thời lượng phát sóng và nắm giữ một lượng cổ phiếu có tầm ảnh hưởng ở công ty truyền thông và nhiều cách tiếp cận khác. Về bản chất, ĐCSTQ đẩy mạnh công cuộc tuyên truyền của mình ở bất kỳ kênh nào nhận tiền của mình. 

Các nhà lãnh đạo thế giới đang ngày càng lo ngại rằng các hoạt động của ĐCSTQ không chỉ thúc đẩy hoạt động tuyên truyền của nước này ra toàn cầu mà còn khai thác các vết nứt trong các nền dân chủ, chia rẽ các chính phủ và sử dụng luật pháp, bộ máy hành chính, chính sách và tự do ngôn luận tại quốc gia sở tại để chống lại lợi ích của chính các nước này. Ngày càng nhiều quốc gia, các chính phủ, quân đội và tổ chức xã hội dân sự đã nhận ra các hoạt động của ĐCSTQ nhằm tăng cường ảnh hưởng ở nước ngoài và dã tâm muốn giành được thế áp đảo trên toàn cầu và làm bá chủ trong khu vực. Do đó, họ đang tìm cách để bảo vệ tự do truyền thông và các cấu trúc dân chủ khỏi ảnh hưởng nguy hại của bộ máy tuyên truyền của ĐCSTQ, nhưng vẫn còn nhiều việc cần phải làm. 

Theo tổ chức Freedom House, “Những nỗ lực của họ trong việc xác định các chính sách và luật pháp nhằm tăng cường tính minh bạch và hạn chế sở hữu chéo, trừng phạt các hành động có tính áp đặt và lũng đoạn của các quan chức Trung Quốc, đồng thời tách biệt truyền thông độc lập khỏi các mối đe dọa đối với sự bền vững về mặt tài chính của họ sẽ không chỉ giải quyết sự xâm phạm của Bắc Kinh mà còn củng cố các thể chế dân chủ và truyền thông độc lập chống lại các mối đe dọa khác trong nước và quốc tế”. “Hành động như vậy có thể đòi hỏi ý chí chính trị lớn, vì một số biện pháp cụ thể được thiết kế để duy trì tự do truyền thông và cạnh tranh công bằng về lâu dài sẽ bị Bắc Kinh phản đối và có thể cản trở đầu tư của Trung Quốc trong ngắn hạn. Nhưng càng ngày, người ta càng thấy rõ rằng việc cho phép các khía cạnh độc tài của các chiến dịch gây ảnh hưởng lên truyền thông của ĐCSTQ mở rộng mà không được kiểm soát sẽ dẫn đến những cái giá của nó.”  


Khuyến nghị chính sách để đối phó với bộ máy tuyên truyền của ĐCSTQ

Các nhà hoạch định chính sách ở các quốc gia dân chủ nên giúp chống lại tác động tiêu cực của các chiến dịch gây ảnh hưởng lên truyền thông nước ngoài của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ). Họ có khả năng làm những việc sau, theo tổ chức phi chính phủ Freedom House:

  • Tăng cường tính minh bạch.Các chính phủ nên áp dụng hoặc thực thi các chính sách tăng cường công khai thông tin về các hoạt động chịu ảnh hưởng của truyền thông Trung Quốc tại quốc gia của họ. Những chính sách này có thể bao gồm các yêu cầu về báo cáo chi tiêu của các đơn vị truyền thông cho các quảng cáo trả tiền, cơ cấu sở hữu và các quan hệ kinh tế khác với các nhân tố thuộc nhà nước Trung Quốc.
  • Áp đặt các hình phạt đối với các hành vi vi phạm của các quan chức Trung Quốc. Khi các nhà ngoại giao và nhân viên an ninh Trung Quốc vượt quá giới hạn của họ và cố gắng can thiệp vào việc đưa tin của giới truyền thông ở các nước khác, chính phủ nước sở tại nên mạnh mẽ phản đối, cảnh báo rằng hành vi đó có thể vi phạm các nghi thức ngoại giao. Nếu hành vi được đề cập được lặp lại hoặc đặc biệt nghiêm trọng, chính phủ nước sở tại nên xem xét việc tuyên bố những người vi phạm đó thuộc dạng không được hoan nghênh.
  • Xem xét kỹ lưỡng việc kiểm duyệt và giám sát quốc tế của các công ty thuộc sở hữu của Trung Quốc.  Các nhà lập pháp ở các nền dân chủ nên tổ chức các phiên điều trần để hiểu rõ hơn về phạm vi, bản chất và tác động của việc chính trị hóa khâu kiểm duyệt và giám sát trên nền tảng WeChat của Tencent, TikTok của ByteDance và các trình duyệt phát triển cho điện thoại di động do Trung Quốc sản xuất, sau đó tìm cách gây áp lực cho các công ty đã được đề cập ở trên để duy trì quyền riêng tư và quyền tự do bày tỏ của người dùng. Các chính trị gia chọn sử dụng WeChat, TikTok hoặc các nền tảng khác do chính phủ Trung Quốc sở hữu hoặc kiểm soát để giao tiếp với các cử tri nên giám sát chặt chẽ các phát ngôn để phát hiện ra bất kỳ hành vi thao túng nào, đăng ký tài khoản của họ bằng số điện thoại quốc tế nếu có thể và song song đăng lại các phát ngôn trên các nền tảng mạng xã hội quốc tế.
  • Thắt chặt và thực thi các quy định về phát sóng.  Các cơ quan quản lý truyền thông nên sửa đổi hoặc thực thi tốt hơn các quy tắc phát sóng của họ để hạn chế các hành vi lạm dụng của công ty truyền thông quốc doanh Trung Quốc và các công ty liên quan, chẳng hạn như phát sóng những lời thú tội bị ép cung của các tù nhân lương tâm hay việc thao túng cơ sở hạ tầng để phân phối thông tin truyền thông mà các công ty đó đã mua lại cổ phần sở hữu. Các cơ quan quản lý nên tiến hành điều tra các vi phạm tiềm ẩn và áp đặt các điều kiện về mua bán và sáp nhập để giải quyết các xung đột lợi ích.
  • Hỗ trợ truyền thông độc lập bằng tiếng Trung. Các nhà tài trợ cho công tác phát triển truyền thông phải đảm bảo rằng các cơ quan truyền thông lưu vong và hải ngoại được đưa vào các dự án tài trợ, đào tạo và các cơ hội hỗ trợ khác cho truyền thông bằng tiếng Trung. Các chính phủ nên chủ động tham gia với các cơ sở này, phỏng vấn và khám phá các cơ hội hợp tác tiềm năng, đồng thời chống lại áp lực từ các nhà ngoại giao Trung Quốc nhằm gạt họ ra. Các nhà tài trợ nên cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để tăng cường an ninh mạng cho các kênh truyền thông độc lập bằng tiếng Trung.
  • Thảo luận về phản ứng với các đối tác dân chủ. Các nhà ngoại giao, cơ quan quản lý truyền thông, nhà lập pháp và những bên liên quan khác nên thường xuyên thảo luận về các chiến thuật gây ảnh hưởng lên truyền thông nước ngoài của ĐCSTQ và các phản ứng thực tiễn tốt nhất như một phần của chương trình nghị sự tại các cuộc họp song phương và đa phương giữa các chính phủ dân chủ. Ngày càng nhiều chính phủ và các chủ thể khác tham gia vào các sáng kiến để giảm nhẹ vấn đề và những sáng kiến này có khả năng mang lại những bài học mới và các công cụ hiệu quả hơn. Tổ chức việc chia sẻ về những kiến thức thu được sẽ tăng cường tác động và khuyến khích việc áp dụng các thực tiễn phù hợp với mục đích và các giá trị dân chủ.
Share